Benetako gertaera batean oinarritua.
ETIOPIA 1996 Addis Abeba - hiriburua
ANDENET Emakume abokatuen elkartea
-Egun on, Emnet. -Baita zuri ere.
-Egun on, andrea…? -Belaynesh.
Zatoz nire bulegora.
Zer nahi duzu, andrea?
Esan didate zuk…
Lasai egon.
Gizon haserrekorra izan da beti.
Baina lehen ez zuen hainbeste edaten.
Orain ez du edan besterik egiten.
Etxera etorri, eta edozein arrazoi aurkitzen du ni jotzeko.
Ahaide batzuengana joan naiz.
Maite nauelako jotzen nauela esan didate.
"Zure senarra gizon ona da. Zoaz berriz etxera".
Emadazu zeure telefonoa. Berarekin hitz egingo dut.
Ez daukagu telefonorik.
Non bizi zara?
Zenebe du izena.
San Gabriel elizako eraikin-lanetan lanean ari da.
-Jakiten badu, akabatuko nau. -Ez kezkatu.
Herri honetan badaude legeak. Inor ez dago legeen gainetik.
Addis Abebatik 3 ordura.
Hirut.
Oker erantzun duzu galdera bat.
Distantzia eskatzen du, ez denbora.
Abebek 60 minutu behar baditu 12 kilometro egiteko…
…eta 20 minutu 4 kilometroko bidea egiteko…
…zenbat kilometro egingo ditu 120 minututan?
24 kilometro da erantzun zuzena.
Gainerakoa ondo dago.
Zu 5. mailara igotzeko gomendioa egingo dut.
Ez!
Aska nazazue!
Ama!
Utzi joaten, mesedez !
Utzi ateratzen!
Ama!
Barkatu…
Zenebe jaunaren bila nabil.
Ni naiz Zenebe.
Zu zara Zenebe jauna?
-Belayneshen senarra? -Nire emaztea ezagutzen duzu?
Zenebe, zure neska da?
Zuri hau esatera etorri naiz:
Emaztea berriz ukitzen baduzu, espetxean sarraraziko zaitut.
Zure aita izateko bezain zaharra naiz, tuntuna!
Eta emaztea jotzeko bezain gizona!
Lana galdu nahi ez baduzu, emaztearekin ondo portatu.
Edan ezazu hau.
Kafea da.
Ez kezkatu.
Laster nire emaztea izango zara.
Tadele!
Zer gertatzen da?
Ezer ez. Jendea hurbiltzen ari zitzaigula iruditu zait.
-Ez dator inor. -Ez.
Kafea edan.
Gogorra da neska.
Ia zalditik bota nau.
Baina oso ederra da.
-Egia da. -Familiatik datorkio.
Ihes egin du!
Hor dago! Harrapatu!
Ez hurbildu gehiago!
Ez dizuet berriz esango!
Eutsiozu!
-Utz nazazue! -Lepoa moztuiozu!
Aska nazazue! Ama!
Geldi! Neska askatu!
Uztazue!
Gizon bat hil berri du. Hiltzea merezi du!
Arauak ezagutzen dituzu!
Herri honetako herritarrek hautatutako polizia zibila gara.
Poliziarengana eramango dugu neska.
-Ikusi nahi ninduzun? -Bai.
Neska bat atxilotuta daukate herri txiki bateko polizia-etxean.
Bere bahitzailea hil omen du.
Neska gajoa hilko dute. Hango gure bulegora deitu duzu?
Ez, irratian entzun berria dut.
Kaixo, Etaferaw. Meaza naiz.
Badakizu zerbait atxilotu duten neskaz?
Hurbildu zaitezke zerbait jakitera? Mila esker.
Elkarrekin zaudete?
Ez. Hirutengatik etorri gara.
-Janaria ekarri duzue? -Bai.
Ekar ezazue.
Ireki ezazu.
Jan ezazu.
Barkatu, Hirutentzat ekarri dugu.
Badakit.
Baina probatu egin behar duzue, ea pozoia jarri diozuen ikusteko.
Hala dira arauak.
Jainkoarren! Pozoia?
Hartu hau.
Zatozte.
Itxaron hor.
-Ongi etorri. -Zer moduz zaude?
Hau da neskaren txostena.
Hirut Assefa du izena, 14 urte ditu.
Zer diozu, baina? 14 urte?
Eta gizon bat hil du?
Hori dio poliziaren txostenak.
Ezin du fiantzarik ordaindu, eta bisitak mugatu dizkiote.
ERDIALDEKO ESKUALDEKO POLIZIA-ETXEA
-Hirut ikusi nahi dugu. -Nor zarete?
Haren abokatuak.
Ez du abokaturik behar.
Badaki zer egin duen. Gizon bat hil du eta biziarekin ordainduko du.
Erabaki hori ez dagokizu zuri.
Teshome!
Eraman itzazu neskarengana.
Ez uste bizia salbatuko diozuenik.
Zer moduz zaude?
Meaza Ashenafi da nire izena.
Hau Etaferaw Teshager da.
Abokatuak gara.
Badakizu abokatu bat zer den?
Ez.
Zergatik zaude haserre?
Lasai. Ez gara poliziak.
Etxera joan nahi nuen, besterik ez.
Egon lasai. Ospitalera eramango zaitut.
Berehala etorriko naiz zure bila.
Hirut Assefaren ordezkaria naiz.
Medikuaren laguntza behar du.
Andenet Emakume Abokatuen Elkartearen izenean…
…fiantza ordaindu, eta ospitalera eramango dut.
Badakizu ezin dudala hori egin.
Hilketagatik dago hemen.
Eta ez duzu eskualde honetan neska ordezkatzeko baimenik.
14 urte ditu, eta hautsita dauka beso bat.
Baliteke beste zauri batzuk ere edukitzea.
Eta ordezkari bat dugu eskualde honetan.
Fiskalaren laguntzaileak uste du bere adinaz gezurretan ari dela.
Askoz zaharragoa dela uste du.
Eta, 14 urte baditu, ezin duzu gurasoen baimenik gabe eraman.
Aurrera.
Jauna, prest gaude.
Barkatu.
Arratsalde on.
-Zu al zara Hiruten ama? -Bai, ni naiz.
-Ez dut oroitzen nor zaren. -Ez nauzu ezagutzen.
Hirutez hitz egin nahi dugu, ondo iruditzen bazaizu.
Bai noski. Ez gelditu eguzkitan. Sartu.
-Aregash, piztu lanpara. -Ez lanik hartu, mesedez.
Eseri. Eroso jarri.
Eroso gaude.
Oso latza izan da Hirut eraman zigutenez gero.
Ez dut norekin hitz egina.
Ez dakit nora joan.
Hirut bezala lege arazoak dituzten emakumeei laguntzen diegu.
Ordezkari profesional txukunik ez duten emakumeei.
Ezin dizuegu ezer ordaindu.
Baserritar behartsuak gara, ikusten duzuenez.
Ez duzu dirurik behar. Gure zerbitzua doakoa da.
Bere aitak du errua.
Neska eskolara bidaltzen tematu zen.
Hau ez zen gertatuko, neska etxean geratu izan balitz…
…gurasoei laguntzen, nik txikitan egin nuen bezala.
Oker zaudela uste dut.
Zure senarrak zuzen jokatu zuen.
Baina zure baimena behar dut Hirut legez ordezkatzeko.
Nire aldetik, ondo.
Baina aitak hartzen ditu hemen erabakiak. Berarekin hitz egizue.
-Non dago zure senarra? -Soroan.
Barkatu, egur gehiago behar dut.
Hirut ez da etxera itzuliko, ezta?
Meseret ez zen itzuli.
-Nor da Meseret? -Nire ahizpa.
Aspaldi joan zen.
-Aregash! -Bai!
Abokatuak dira. Guri laguntzera etorri dira.
-Lagundu, zertan? -Meaza da nire izena.
Eta hau Etaferaw da.
Zuen alaba etxera etortzea nahi baduzue…
…paper hau sinatzea aholkatzen dizuet.
Ez al da gerra piztuko gizonaren familiarekin?
Ato Assefa, zure alaba zaurituta dago.
Bortxatu egin dute.
Baliteke haurdun egotea.
Zer nahi duzu nik egitea?
Aski duzu paper hau sinatzea.
-Ez dakit irakurtzen edo idazten. -Nik lagunduko dizut.
Paper honen bidez baimena ematen diguzu…
…zure alaba auzitegian ordezkatzeko.
Emadazu hatza.
-Beste galdera bat egin nahi dizut. -Bai.
Zenbat urte ditu Hirutek?
Neskato bat da.
Haren ahizpa gaztea Santa Maria egunean jaio zen…
…nik ama galdu nuen urtean.
Eta duela bi urte bete ziren hamar urte ama hil zela.
Beraz, 12 urte ditu.
Eta Hirutek, berriz, 14.
14 urte ditu.
Ziur egon behar dut 14 urte dituela.
Poliziak zaharragoa dela uste baitu.
Elizan galde ezazu. Alaba guztiak bataiatuta dauzkat.
Ederki. Mila esker guztiagatik. Joan egin behar dugu.
Ezin zarete joan jan gabe. Zakarkeria litzateke.
Barkatu, ez dut zakarra izan nahi, polizia-etxera joan behar dugu.
Ez ahaztu zure kultura. Hau da gure tradizioa.
-Sartu barrura. -Tira, goazen.
Aitaren baimena.
Eskualdean lan egiteko baimena.
Eta elizaren bataio-agiria, Hiruten eta bere ahizpen jaiotza-datekin.
Agiri honen arabera, 14 urte ditu.
Dena ondo badago, ospitalera eraman nahi dugu Hirut.
Ez da hain erraza izango.
-Fiskalaren laguntzailea naiz. -Meaza Ashenafi, Andenet.
-Zein da zure izena? -Gizaw.
Hau Etaferaw Teshager da.
Poliziaren txostenak dioenez…
…bahitua izan eta biharamunean tiro egin zion bahitzaileari.
Txosten horrek esaten al du bortxatu egin zutela…
…gogor jo zutela eta beharbada beso bat hautsita duela?
14 urte dituela esaten ari zatzaizkit?
Non ikasi zuen, ordea, arma erdiautomatiko bat erabiltzen?
Eta nola joan zen korrika bera bezain arma astun batekin?
Ez dakit.
Baina ia baserritar guztiek arma bat dute: ohituta egongo da.
Eta neskek errifle bat baino zama astunagoak garraiatzen dituzte.
Ato Gizaw, umerik baduzu?
Umeak bataiatuta dauzkazu?
Badakizu bataio-agiriak ez direla sinesgarriak.
Froga sendoago bat behar dugu: jaiotza-agiri bat.
Txantxetan? Nekazari pobreek noiztik dauzkate jaiotza-agiriak?
Txertatu ere ez dituzte egiten umeak.
Hitzak neurtuko nituzke, zu banintz.
Frogarik gabeko salaketa da estatuak bere lana egiten ez duela esatea.
Badakizu ez naizela hori esaten ari.
Eta ez nauzu erraz kikilduko, baldin eta hori nahi baduzu.
Ikusi dituzu nire dokumentuak.
-Neska adin txikikoa da. -Oraindik ez dakigu.
Eta nola ziurtatuko dugu?
Gobernuaren ospitale batera eramango dugu adina zehazteko.
Zer ospitale? Non?
Herri honetan ez dago hori egin dezakeen ospitalerik.
Laguntza medikua behar duen neska bat daukazue ziegan.
Neska ospitalera eramateko baimena besterik ez dizut eskatzen.
Barkatu, auzitegira joan behar dut.
Bihar goizean Hiruten gurasoak ekarriko ditugu.
Arrazoi duzu.
Meaza, sartu.
Zer moduz? Argaldu egin zara.
-Nahikoa jaten duzu? -Bizirik irauteko lain.
-Gose naiz. Jan dezagun. -Ederki.
Zer moduz lanean?
Zuretzat lan egitea desberdina zen.
Ez zenuen niretzat lan egiten, Etiopiako gobernuarentzat baizik.
Ni suertatu nintzen zure nagusi.
Mesede bat eskatu nahi dizut.
Norbaitekin hitz egin dezakezu?
Ez didate uzten neska ospitalera eramaten. Zaurituta dago.
Saiatuko naiz zerbait egiten.
Eskerrik asko.
Zer moduz zure mutila? Deitzen al dizu?
Bai, deitzen dit. Baina ez du Addis Abebara joan nahi.
Iritziz aldatuko du.
Azkenean ezkondu, eta zoriontsuak izango zarete.
Zu ez zara ezkondu. Beraz, ezin didazu iritzirik eman horretaz.
Bai zera! 45 urte daramatzat legearekin zoriontsu ezkonduta.
Aizu? Alemu?
Etorri al zaitezke bihar kazetariekin? Polizia-etxera.
Zer egin behar duzu?
Neska gaur aterako duzu?
Lortuko al duzu?
-Nola jakin dute? -Ez dakit.
Goazen barrura.
Hirut gaur askatuko dutela uste duzu?
Jende gehiago etortzekoa al da?
Hiruten familia da.
Haren ama, aita eta ahizpa gaztea, Aregash…
…ahizpa zaharrena, Meseret, eta beraren umeak.
Tamrat doktorea, eskualdeko mediku ikertzaile burua da.
Neskaren benetako adina zehaztera etorri da.
Atxilotua aztertu dut.
Eta argi dago nerabezaroaren azken urteetan dagoela.
Froga zientifikorik gabe garbi ikusten da hori.
-Neska zeharo hazita dago. -Errespetu osoz…
…guztiz iraingarria da neskari "atxilotua" deitzea.
Hirut du izena.
Titiak haziak dituelako zaharragoa dela uste izatea ere iraingarria da.
Begiraiozue haren ahizpa gazteari, 12 urte besterik ez ditu.
Meaza andrea, atxil…
…Hirutek 18 urte inguru ditu.
Esan?
Bai.
Bai, jauna, hemen dago.
Gizaw, zuretzat da.
Esan?
Gizaw naiz, bai.
Jakina.
Ulertzen dizut, jauna.
Oso ondo.
Esaiezu bezeroei kanpoan itxoiteko, pribatuan hitz egin behar dugu.
Atxilotua Andeneti ematea agindu didate, fiantza ordaindu orduko.
Aurrerantzean, jakinarazpen guztiak zure bulegoaren bidez egingo dira.
Andenet arduratuko da atxilotua hitzordu guztietan agertzeaz.
Eskerrik asko.
Hemengo gure bulegoaren bitartez egingo dira jakinarazpenak.
Meaza, nola sentitzen zara Hirut askatu ondoren?
Hirut libre dago?
Horrek esan nahi du ez zuela gizona hil?
Hirut fiantzapean atera da. Orain ospitalera eramango dugu.
Andenet Abokatu Elkarteak ordezkatuko du.
Eskualdeko gure bulegoko Etaferaw Teshagerek defendatuko du.
-Zer leporatzen diote? -Hilketa.
Poliziaren txosten osoa eskatu dugu.
Eta auzitegian defendatuko dugu Hirut. Mila esker.
Alemu naiz. Bart gauean deitu zenidan.
Hitz egingo genuela hitzeman zenidan.
-Gorets dezagun Jainkoa. -Hala bedi.
Auzi honetan interesa duten guztiak hemen daudela uste dut.
Ea Hirutek gizon bat hil duen eztabaidatzeko bildu gara.
Eragozpenik ez badago, hasiera emango diogu audientziari.
Lehenik, Tadeleren aita, zer esan nahi diguzu?
Hemen naukazue zuen aurrean, semerik gabeko aita.
Emankorra naiz, Jainkoari eskerrak.
Baina bidegabeki kendu dit nire bizitzako fruitu bat…
…berak esposatu nahi zuen neska batek.
Egia da.
Nire semeak ezkondu egin nahi zuen.
Tradizioari jarraituz, neska bahitu zuen.
Baina nire erraina izan behar zuen neskak…
…hondamena ekarri dit.
Egia da.
Ezkontzarako neskak bahitzea gure tradizioa da.
Ez gurea bakarrik, menditarrena ere bai.
Harawassako hegoaldetarrena ere bai.
Nik ere emaztea bahitu nuen.
Baina hark bazekien zer egin, ez zidan eskopeta hartu.
Neskaren irakaslearena omen da errua.
Eta gurasoena ere bai, noski.
Baina hirietako horiek, gorbata eta jakadun liburuzale horiek…
…horiek ari zaizkigu geure tradizioa hondatzen.
Hori erakusten diezue gure alabei?
Gizonei desobeditzen?
Gure aitak ez errespetatzen?
Edo senarrak hiltzen erakusten diezue?
Irakurtzen eta idazten erakusten diegu, haiek zuei hobeto laguntzeko.
Alemayehu, ni ere hemen hezia naizela ahaztu zaizu.
Ikastera joan nintzen hirira, noizbait nire herriari laguntzeko.
Begira zer lortu duzun, ba!
Ezkondu ere ez zara egin.
Nire semea baino zaharragoa zara, eta hark bi ume baditu.
Ixo!
Zer esan nahi digu neskaren aitak?
Jainkoak hiru alabarekin ohoratu nau.
Ez dira mutilak, baina neska jatorrak dira.
Alaba zaharrena bahitu zidaten.
Korrika egitea gustatzen zitzaion.
Haizeak bezala egiten zuen korrika.
Era askotako dominak irabazi zituen.
Baina bahitu egin zuten.
Joaten utzi nion, odola isurtzeko beldurrez.
Orain mozkor batekin bizi da, eta lau ume ditu.
Hirut, ordea, neska zaila da.
Egoskorra izan da beti.
Txiki-txikitatik.
Jaiotzean, ia bere ama hil zuen.
Eskolara joan nahi zuen.
Hiriko unibertsitatean noizbait ikasi ahal izateko.
Ez zuen bere ahizpa bezala bukatu nahi.
Horren semea etorri zitzaidanean Hirutekin ezkontzeko eskatzera…
…esan nion Hirut neskato bat zela, ez zegoela prest.
Baina berdin zion, bere semeak erabakita zeukan Hirut bahitzea.
Etxera niregana itzultzeko, egin zuen alabak egin zuena.
Mutilak du errua, neska bere borondatearen kontra eramateagatik.
Zure alaba onegia al da nire semearentzat?
Geldi, geldi!
Mesedez, hau ez da duelu bat.
Auzi larri bat konpontzeko bildu gara hemen.
Ez al da hala?
-Hala da. -Egia da.
Tadeleren aita, zer nahi duzu auzitegi honengandik?
Zaharra naiz. Ez zaizkit egun asko gelditzen baserrian.
Semea zen gure familiaren etorkizuna.
Baina orain hilda dago.
Gure tradizioarekin bat eginez…
…neskak berehala hil behar du, eta hil duen gizonarekin lurperatu.
Hori da!
Auzitegi honek ez badu hori egiten…
…nire esku hartuko dut auzia eta neskaren familiaz mendekatuko naiz.
Hori egokia da. Hala behar du.
Bai!
Hau ez da batere ohikoa.
Neska poliziaren eskuetan dagoenez, zaila izango da hura epaitzea.
Areago, pertsona hori…
…neska txiki bat denez, ezohikoagoa eta gogorragoa da kasua.
Beraz, erabaki dugu neskaren aitak ordain diezaizkiola 3.000 birr…
…edo balio horretako ganadua, odola isuri izanagatik.
Neska, berriz, herri honetatik oso urrutira deserriratuko da.
Epai honek hildakoaren familiaren karga arinduko duela espero dugu.
Hori ez da bidezkoa! Neskak hil egin behar du!
Gure erabakia erabatekoa da eta ezin da negoziatu.
Bukatu dugu hemengo gure lana.
Hemen geldituko zara hobeto egon arte.
Gero, leku bat bilatuko dizugu.
Etxea erakutsiko dizut.
Hau bainugela da.
Garbitu nahi baduzu…
…eta pixa egin.
Hau sukaldea da.
Hemen prestatzen ditut otorduak.
Hau hozkailua da, hemen gordetzen dut janaria.
Goseak zaude.
Zerbait prestatuko dut.
Tira, eser zaitez.
Jan.
Zergatik ez duzu senarrik?
Ez dakit.
Amak ere hori galdetzen dit beti.
Emakume gaiztoa zara?
Gure herrian, neska bat ezkondu…
…eta, birjina ez bada, senarrak kalera botatzen du.
Ezin da bere familiarengana ere itzuli.
Familia lotsatu omen duenez, bakarrik bizi beharko du.
Zure familia lotsatu duzu?
Ez.
Ez dut nire familia lotsatu.
Txikitan, zurea bezalako herri txiki batean jaio nintzen.
Bost neba ditut eta ni naiz neska bakarra.
Amak nire nebak bezala hezi ninduen.
Egunero joaten nintzen haiekin eskolara.
Ez nuen ezkondu nahi…
…eta umeak eduki, herriko beste neskek bezala.
Gizonak aitarengana joaten ziren beren semeak nirekin ezkontzeko.
Aitak esaten zien ni ume zaila nintzela, emaztegai desegokia.
Gezurretan ari zen, noski.
Zure aitak ezetz esan ondoren, ez ziren saiatu zu bahitzen?
Zorionekoa nintzen nebak nituelako.
Inor ez zen ausartu nirekin sartzen nebak inguruan neuzkalako beti.
Institutuan bukatu, hirira joan eta unibertsitatean onartu ninduten.
Ezkonduta egon nahi zenuke?
Ez.
Baina batzuetan bururatzen zait.
Beti lanean ari naiz, ordea.
Nirekin ezkontzeko beldurrez daude, etxean egoten ez naizelako.
Ez naiz jadanik birjina.
Zer gertatuko zait?
Neska kementsua zara.
Zeure burua defendatzeko egin zenuen egin zenuena.
Lasai egon.
Ez negar egin.
Utzidazu zu ikusten.
Neska polita zara.
Goazen ohera.
Goizean goiz auzitegian egon behar dugu.
Altxa.
Eseri.
Segi lotara.
1996ko urrian…
…akusatua etxetik eskolara zihoanean…
…Tadele Kebede hildakoak eta beste 6 gizonek bahitu egin zuten.
Gau hartan bertan, Tadelek indarrez kendu zion birjintasuna.
Bere burua salbatzeko, neskak tiro egin eta hil egin zuen.
Hau da akusatuaren aitorpena.
Zure lekukoak, abokatu andrea.
Epaile jauna, kasu honen berezitasuna ikusirik…
…herri honetako inork ez du bere aldeko lekukotasuna eman nahi.
Beraz, sei hilabeteko luzapena eskatzen diogu auzitegiari…
…balizko lekukoekin hitz egin ahal izateko.
Epaile jauna…
…defentsak badaki ez dela neskaren aldeko lekukorik egongo…
…odol hotzean gizon bat hil baitzuen.
Defentsa nahita saiatzen ari da ohiko prozedurak atzeratzen.
Auzitegiak bakarrik atzeratu edo luzatu ditzake prozedurak.
Beraz, 3 hilabete emango dizkizut.
Barkatu.
Badakit ez nauzula begiko.
Baina auzigaia ez naiz ni…
…neska gazte baten bizitza baizik.
Badakizu ez dela Hiruten aldeko lekukorik agertuko.
Herri osoa haren kontra dago. Hilik ikusi nahi dute neska.
Badakizu bere burua defendatzeko tiro egin ziola.
Lekukorik ez baduzu, ezin dizut lagundu.
Gizon bati tiro egin eta hil egin zuela besterik ez dakit.
Ez dago horren kontrako frogarik.
Mesede bat eskatzen ari zatzaizkit?
Bai, herritarrek neska hil nahi dute.
Nik bizia salbatzea nahi duzu?
Bizi osoko espetxea izango du.
Zeuk erabaki.
Zer moduz, andrea?
-Zer moduz? -Goretsia izan bedi Jainkoa.
Non aurki dezaket Alemayehu?
Elkar ezagutzen duzue? Ahaideak zarete?
Ez, ez…
Ondoko herriko neska bati laguntzen ari naiz…
…eta neskari lagundu nahiko dion norbaiten bila nabil.
Zu al zara irratian aipatzen duten emakumea?
Jainkoak bedeinka zaitzala neskaren alde egiten ari zarenagatik.
Hori da haren etxea.
Ederki. Eskerrik asko.
Hobe duzu neskari laguntzen ari zarela ez esatea.
Ez dizu ezertarako balioko.
Barkatu.
Meaza Ashenafi da nire izena eta abokatua naiz.
Badakit nor zaren.
Zu han zeunden Tadelek Hirut bahitu zuenean, ezta?
Bai.
Tadeleren aitabitxia nintzenez, lagundu egin behar nion.
Badakit ez zaitudala konbentzituko auzitegian lekukotasuna emateko.
Zergatik defendatzen duzu gizon bat hil zuen neska?
Bere burua defendatzen saiatzen ari zelako.
Eskopetarekin hari tiro eginez?
Berarengandik ihes egin zuen gurasoen etxera itzultzeko.
Tadelek neskarekin ezkondu nahi zuen.
Hiritarrok ez dituzue gure moduak onartzen, baina gure tradizioa da.
Ez zaizu gaizki iruditzen neskari zure umeak edukitzera behartzea…
…maite ez bazaitu ere?
Maiteminduta dagoelako bahitzen du gizonak neska.
Tadele haserretu egin zen neskak uko egin zionean.
Tadeleren familiak beste emazte bat bilatua zion…
…baina berak ez zuen Hirut galdu nahi.
Beraz, zure ustez, zer gertatu behar zaio Hiruti?
Heriotza da berari dagokion zigor bakarra.
Eta horixe gertatuko da, neska hona itzultzen bada.
Zergatik berandutzen zara egurrarekin?
Barkatu. Ez nekien gonbidatu bat geneukanik.
Otordua prestatuko dut.
Lasai. Badoa.
Eskerrik asko nirekin hitz egiteagatik.
Kaixo, Emmet. Barkatu atzerapena. Autoa…
Belaynesh andrea, ondo al zaude?
Bai. Zuri hau ekartzera etorri naiz.
Ez zenuen ekarri behar. Ez zen beharrezkoa.
Ez zait ezer kostatu. Neuk egina da.
Eskerrik asko.
Estimatzen dizut, zuri esker senarra berreskuratu baitut.
Eskerrik asko.
Agur.
Estualdi batean nago.
Neska bat daukat etxean, bere herrian hil egin nahi dutelako.
Eta poliziak ezin du babestu.
Bere bahitzailea hil zuen neska da?
Lagundu diezaiokezu zeure umezurztegian?
Badakizu ezin dudala.
Gurasoak bizirik ditu.
Gurasoak edo ahaideak bizirik ez dituzten umeak hartzen ditugu.
Badakit, baina neska hori ezin da bere gurasoengana itzuli.
Hildakoaren familiak bera hiltzea zin egin du.
Mesedez, ez da luzarorako izango.
Babestu egin behar dugu auzipetua dagoen artean.
Batzordearekin hitz egingo dut.
Eskerrik asko.
Inork ez du jakin behar non dagoen.
Niri dagokidanez, neska arriskuan dago.
Hirut.
Hau Elfinesh andrea da, kudeatzailea.
Meaza ezagutzen duzu.
-Zer moduz, Elfinesh andrea? -Kaixo, Meaza. Aspaldiko.
Eta hau Hirut Assefa da, gure kide berria.
Oso neska kementsua zara. Ez zaitez lotsatu.
Denok adiskideak gara hemen.
Goseak zaude?
Meaza ere gurekin geratuko da.
Zatoz.
Non aurkitu duzu?
Poliziak kalean aurkitu du, etxetik ihes egin ondoren.
Harrigarria!
Ixo, neskak.
Mesedez, ixo.
Hau Hirut Assefa da, gure familiako kide berria.
Zer esango diogu gure ahizpari?
Ongi etorri Addis Tessfara, Hirut!
Oso ondo.
Hirut.
Gurekin eseri nahi al duzu?
Tira, jan ezazue.
Hau eskola bat al da?
Bai, eskola da, baina gure etxea ere bada.
Hirut bere herrikoek deserriratu omen dute.
Egia al da?
Horrexegatik etorri naiz. Aholkua eskatu nahi dizut.
Zaharrei beren erabakia aldatzeko esatea eskatu diot fiskalordeari…
…baina ezetz esan du.
Justizia-ministerioari eskatu diot zerbait egin dezala.
Esan didate: "Ez gara nahasten ohiturazko legeetan".
Beraz, suzitegi gorenean ezetsi nahi dut justizia-ministerioa.
Oso urrats serioa da.
Kostako zaizu edozein epaile konbentzitzea zure kasua hartzeko.
Ikaratu egingo ditu ministerioa auzitegian zitatzeak.
Legea betearazi egin behar da.
Ezin diote neskari gurasoen etxera joatea debekatu.
Haren askatasuna bortxatzea da.
Horrelako kasuak oso latzak izaten dira.
Inoiz ez du emakume batek bere burua defendatzeko kausarik irabazi.
Duela gutxiko epai hori oroitzen duzu?
Bere bahitzailearekin ezkontzeko agindu zion epaileak neska bati…
…haurdun zegoelako…
…nahiz ez neskak eta ez haren gurasoek ez zuten ezkontzea nahi.
Arrazoi duzu, legea betearazi behar da.
Baina modu desberdinak daude funtzionarioekin elkar hartzeko.
Berandu da, bulegora itzuli behar dut.
AUZITEGI GORENA
Ezin dut kasu hau aurkeztu.
Zergatik?
Justizia-ministerioa auzitara eraman nahi duzu?
Badakizu irakurtzen, ezta?
Epaile batek berak ez dizu kasu hau onartuko.
Zer duzu?
Zergatik ari zara negarrez?
Zer duzu? Amesgaizto bat?
Zer gertatu zaio? Erori egin al da?
Ez da erori, lurrean lo egiten du beti.
Zer?
Etxera joan nahi dut.
Mesedez, eraman nazazue etxera.
Neska gajoa.
Bere amaren minez dago.
Lasai, konponduko da.
Lasai. Ez egin negar gehiago.
Zer gertatzen da, Hirut?
Etxera joan nahi dut.
-Badakizu ezin duzula. -Zergatik ez?
Arriskutsua delako.
Ez, etxera joan nahi dut.
Entzuidazu, Hirut.
Badakit faltan dauzkazula gurasoak eta ahizpa.
Zuk ez dakizu ezer. Zergatik nago hemen?
Laguntzen didazulakoan, zure onerako erabiltzen nauzu.
Badakit zer gertatzen ari den, irratia entzuten dut.
Hirut, mesedez. Zu ez zara horrelakoa.
Ez dut hemen egon nahi. Ahizparekin egon nahi dut.
Bai, baina epaiketa-eguna arte itxaron behar dugu.
Babestuta egotean, orduan ikusiko duzu ahizpa.
Ez didazu ulertzen.
Sinetsidazu, ulertzen dizut.
Meaza. Bere ohean aurkitu dut. Bere ahizparena da.
Aitak eskolatik atera du neska.
-Hirut! -Aregash!
Ene bada, Hirut, zu zara!
-Assefa jauna, zer moduz? -Dena ondo?
Bai.
-Sartu, Meaza. -Eskerrik asko.
Asko hazi zara.
Nolakoa da hiria?
Jende gehiegi dago.
Zarata handia: autoak, musika.
Ezin naiz umezurztegitik gehiegi atera.
Eskolara joan-etorri, besterik ez.
Zu bisitatzera joan nahi nuen.
Hirut hemen dago.
Zer diozu? Non?
Non ikusi duzu?
Autoan etorri da. Emakume batek ekarri du.
Joan egin behar duzu. Berandu da.
Hitz egin dezakegu une batez?
Ez zaitez oraindik joan. Otordua ia prest dago.
Berandutzen ari da.
Aregash zergatik ez da eskolara joaten?
Badakit laguntza behar duzula etxean, baina…
Bere ama desegin egingo da, neskari zerbait gertatzen bazaio.
Eta norbait behar dut ganadua zaintzeko.
Joan egin behar duzu.
Aita, mesedez.
Ama eta ahizpa ere kontuan hartu behar dituzu.
Hemen zaudela jakiten badute, gaizki ibiliko gara denok.
Joan egin behar dugu.
-Ez, ez! Aregash! -Zer da?
Nire bila datoz!
Hirut, makurtu!
Nirekin gera zaitezke, nahi baduzu.
Dena nire erruz da.
Hau dena ez zen gertatuko, orduan ihes egin izan ez banu.
Aregashek eskolan segituko luke.
Zuk ez duzu ezeren errurik.
Ni ere atxilotu ninduten zure adinean.
Egia da.
Gobernu militarraren garaian.
Gutako 13 kanpamentu batera bidali gintuzten, erakustera.
11 mutil eta 2 neska.
Beti bezala, bi neskok prestatu behar genien janaria.
Ezetz esan nien.
Irakastera joan nintzen hara.
Neskak salatu ninduen ez omen nuelako emakume-lana egiten…
…eta bi astez atxilotu ninduten.
Nola irten zinen?
Konturatu ziren ez nintzela aldatuko eta askatu egin ninduten.
Ez zitzaien nire janaria gustatuko, nolanahi ere.
Zergatik?
Ez nekielako janaria prestatzen.
Eta orain ere ez.
Baina ez nien hori esan.
Ez zidaten sinetsiko.
Ziur zaude hemen jaisteaz?
Bai.
Kaixo, Andenet. Eskerrik asko.
Bai, esango diot.
Esan?
-Esan? -Zer gertatzen da?
Zure laguntza estimatzen dizugu.
"Andenetek auzitara eraman du justizia-ministerioa".
"Andenet elkartea irabazi asmorik gabeko elkartea da…
Sinesten al duzu hau?
…lege-laguntza ematen die indarkeriaren emakume biktimei…
…eta auzitara eraman du gaur justizia-ministerioa…
…ez duelako ezeztatu nahi ohiturazko auzitegiaren erabakia…
…alegia, 14 urteko Hirut Assefa bere herritik deserriratzea".
Jarraituko dut? Badago gehiago.
Membere, borrokatu egin behar genuen.
Zer uste duzu egingo duela ministerioak?
Ezin dugu neska bakar batengatik dena arriskatu.
Ez zara konturatzen? Hirut da aspalditik zain egon garena.
Aise konbentzi genezakeen epailea erabakia ezeztatzeko.
Baina zuk auzitara eraman behar zenuen justizia-ministerioa.
Badakizu zergatik geratu nintzen hemen?
Edozein elkarterentzat lan egin nezake, gehiago irabaziz.
-Meaza. -Itxaron pixka bat.
Zera handiago bateko partaidea nintzela uste nuelako.
Leiala izan natzaizu beti, nahiz alabaordetzat tratatzen ninduten.
Hedabideek eta mundu guztiak.
Zure kidea naiz.
Senarra etxean daukat umeekin ni zurekin nagoen artean.
Zertarako?
Kasu hau irabaztea ezinbestekoa dugu emakumeen aldeko borrokan.
Hala ez bada, akabo. Hiruten kasua zerbaiten hasiera da.
Ez gara neskaz bakarrik ari.
Dena gal dezakegu, baita atzerriko diru laguntza ere.
Nola lagunduko diegu gure zerbitzuak behar dituztenei…
…ezin baditugu ateak zabalik eduki?
Bere burua defendatzeko hil zuen neskak gizona.
Baina auzitegiak ez du hori uste.
Justizia ministerioak bertan behera utzi du Andenet elkartea.
Barkatu.
Ondo al zaude?
Bai.
Zoaz barrura. Berehala joango naiz.
Kaixo, Gash Hiruy.
Erakundea itxi digute.
Ezin dute arrazoirik gabe itxi.
Hiruten epaiketa hilabete barru izango da.
Non dago Meaza Ashenafi?
Jakinarazten dizut zure erakundea itxita dagoela…
…eta ezin duzula, beraz, Hirut defendatu.
Beraz, herriko poliziak zaindu beharko du Hirut.
Non dago neska?
Hemen, ez.
Non, ba?
Ez dakit. Hemen, ez.
Ez dago hemen.
Egun bat duzu neska polizia-etxera eramateko.
Ez ahaztu epaitegi batek zuri eman zizula neskaren zaintza.
Zure erantzukizuna da, beraz, neska non dagoen jakitea.
Goazen.
Hurrengo kasua.
Epaile jauna…
…auzitegiak Andenet Emakume Abokatu Elkarteari dei egiten dio.
Andenet Emakume Abokatu Elkartea justizia-ministerioaren kontra.
Abokatu andrea…
Auzitegi agurgarria…
Andenet Emakume Abokatu Elkarteak auzitegi honetan mintzatu nahi du.
Badakit ministerioa ez dagoela hemen.
Baina hemen balego esango nioke…
…Hirut ez dela hiltzaile bat.
Neska kementsu bat da.
Berarengandik asko dugu denok ikasteko.
Askatasuna herritarron eskubide bat da.
Bai, baita emakumeena ere.
Hirutek ezagutzen ditu bere eskubideak.
Tradizioak jartzen dizkion mugak ere bai, noski.
Epailea nintzen elkarte hau sortu aurretik.
Epailetza utzi nuen konbentzituta nengoelako…
…garaia iritsi zela eta legeak berdin tratatuko zituela…
…herri honetako herritar guztiak: gizonak, emakumeak eta umeak.
Hori sinesten dut oraindik.
Justizia ministerioak azalpenik gabe itxi du gure erakundea.
Gaur arte ez du gure aurka salaketarik jarri.
Eskubidea dugu funtzionario bat auzitara eramateko.
Ez dugu ezer ilegalik egin.
Nire okerrek ez dute Hiruten etorkizuna baldintzatu behar.
Gure erakundea itxiz, kalte egiten zaie…
…bestela lege-ordezkaritzarik ez duten emakume eta umeei.
Zuzen joka dezala eskatzen diot auzitegi honi…
…eta guri baimena berriz ematea eta ezarritako debekua kentzea.
Eskerrik asko, epaile jauna.
Auzitegiak zure kasua entzun du.
Ez du epairik emango…
…harik eta auzitegi honek justizia ministerioa entzun arte.
Hurrengo kasua.
Poliziari eman behar diogu neska.
Ahal duzuna egin duzu.
Zerbait egin dezaket denbora irabazteko?
Bukatu da, Aster.
Zu berriz.
Eser naiteke?
Jakina.
Beraren edari bera.
Eskerrik asko.
Nora zindoazela esan diozu senarrari?
Trago batzuk hartzera.
Egun hauetan ez zara arauak betetzen ari, ezta?
Barkatu alde egin izana.
Ez didazu zertan barkamena eskatu.
Dena nire errua izan da.
Zurekin naukazu.
Hemen aurkituko zintuztedala pentsatu dut.
-Nor zara zu? -Justizia-ministroa bota dute.
Dimisioa eman duela esaten ari dira, baina badakit bota egin dutela.
Zer? Ziur zaude?
Ministerioak baimena itzuli dizue.
-Albistegietan emango dute. -Zer ordu da?
Egin dezakegu.
Handik 6 hilabetera.
Egun on, entzuleok.
Gaur Eskualdeko Auzitegi Gorenetik emititzen ari gara.
Auzitegiaren prozedurak eta epaileen erabakia emitituko ditugu.
Erabateko isiltasuna dago hiru epaileak sartu direnean.
Hain dago isilik gela, non hitz idatziaren hotsa entzun baitaiteke.
Hirut akusatuen oholtzan dago.
Aretoko begi guztiak berarengan jarrita daude.
Epaile jauna, lekuko bat deitu nahi dugu.
Gebeyehu Gebru jauna.
Hemen nago.
Gizon hori ez zegoen hilketa gertatu zen unean.
Baimena emango diot lekukoari.
Eseri.
-Akusatua ezagutzen duzu? -Bai, Hirut ezagutzen dut.
Polizia-etxean zeunden Hirut hara eraman zutenean, ezta?
Hil ezazue!
Urka dezatela!
Hiruten adierazpena entzun zenuen?
Hirut bahitzailearen etxera eraman ondoren, zer gertatu zen?
Esan zuen jota zegoela bidean eman zioten jipoiagatik.
Eta gau hartan bertan…
…bahitzaileak bortxatu eta birjintasuna kendu ziola.
Ez nuen ikusi neska hilketa egiten.
Aitorpena egiten ikusi nuen polizia-etxean, besterik ez.
Bukatu duzu?
Egun berean, beranduago, Tadele eta bere lagunak zaldiz ikusi nituen.
Armatuta zeuden.
Nora zihoazen?
Eskolarantz zihoazen.
Joan zaitezke.
Akusatua, zer esan dezakezu zure burua defendatzeko?
Ez dut uste hiltzailea naizenik.
Neure burua babestu besterik ez nuen egin.
Ez dut gizon hori errukitzen, hil egin nazakeen.
Hiru epaileak elkarren artean hitz egiten ari dira.
Horra epaile nagusia.
Bi aldeetako lekukoak entzun ditugu…
…eta kasuari atxikitako patologistaren txostena ikusi.
Defentsaren frogak eta patologistaren txostena ikusirik…
…garbi dago hildakoak indarka zauritu zuela akusatua.
Hildakoaren ekintzek legea hautsi zuten.
Auzitegiak ulertzen du…
…akusatuak ez zuela izan…
…legeak bere burua defendatzeko ematen dion eskubidea.
Egin zenituen ekintzak ziren zure burua defendatzeko bide bakarra.
74. paragrafoaren arabera, ez zaitugu egindakoagatik zigortuko.
Auzitegiak libre uzten zaitu.
Zergatik ari zara negarrez? Irabazi dugu.
Ez dut sentitzen ezer irabazi izana.
Ezin dut ahizpa gaztea ere babestu.
Egun batean bera harrapatuko dute.
Ikusten duzu? Ezin dut bera salbatu.
Utz nazazu hemen.
Zer gertatzen da, Hirut?
Ibili egin nahi dut.
Gelditu, Samuel.
Ziur dakizu nora zoazen?
Bai, hemendik badakit bidea.
1995etik 2002ra Maazaren erakundeak 30.000 emakume-haurri lagundu zion.
Hiruten kasuak legez kanpo jarri zuen ezkontzarako bahiketa…
…eta 5 urteko espetxe-zigorra ezarri zion bahitzaileari.
2003an Meaza Ashenafik Afrikako Nobel Saria irabazi zuen.
Hirut Etiopian bizi da eta bahiketaren auzian dihardu.
ITZULPENA - AZPITITULUAK: Jon Muñoz