AITORPENA
Lise eta Artur Londonen kontakizunean oinarritua
-Berriz etorri al dira? -Ez, ez.
-Zure autoetako bat da? -Ez da nire zerbitzukoa.
Ez naiz goi mailako pertsonez arduratzen.
Segika ari zaizkizu; hori, ziur.
Haren zerbitzua ote da?
Azalpenen bat egongo da hark hori egiteko.
Ezin da esan kontuz dabiltzanik.
Zergatik egiten didazu hori? Zer nahi duzue nigandik?
Berriz hasi da.
-Noiztik? -Duela hiru egunetik.
-Ziur al zaude? -Hor daude.
Bagoaz!
Nola dakizu segurtasuneko auto bat dela?
Ez bada, babestu egin behar nauzue. Eskubidea dut.
Segika aritu zaizkidanen zenbakiak.
Zoaz Pavelen bila.
Kamaradez ezaxolatzen ari zara.
Ez duzu ulertzen? Nigana etorrita, zu ere harrapatuko zaituzte.
Eta Espainiako beterano guztiak ere bai.
Nazkatuta nago.
Zergatik ez naute Noel Fieldekin aurrez aurre jartzen?
Ez nazazu ergeltzat hartu. Badakit Hungarian preso dagoela.
Bai!
Nor dago honen guztiaren atzean?
Espainiako Gerrako beteranoei erasotzen zaie, batik bat.
Okupazioa bitartean Frantzian edo Londresen zeudenei.
Ihes egingo duzu?
Segurtasunean lan egiten duzulako?
Loebl, Pavlik eta Feigl… Haiek ere postu garrantzitsuak zituzten.
Eta preso daude.
Eta bera, segurantzako ministroordea izatetik alderdiaren eskolara!
Ottok ere bere postua galdu du.
Gaur nire txanda da.
Eta bihar?
Noren txanda?
-Segurtasuneko autoak al dira? -Bai.
Ez dakizu zure zerbitzuan zer gertatzen den.
Agindu horiek nondik datozen kontrolatu behar duzu.
Nik uste dudanarengandik badatoz, arriskutsua izan baitaiteke.
-Ez daude jakinaren gainean? -Hobe ezetz.
Zergatik ez? Haiei ere badagokie eta.
-Elkarrekin etorri zarete? -Ez. Ustekabean elkartu gara.
Ustekabean.
Ustekaberik ez dago, Espainiako beteranoak zelatatzen direnean.
Brigadista ohien bilera bat dirudi.
Zelatan egotea, hor dago koxka.
Nik ez daukat inor zelatan.
Zure postua galdu duzu, ez? Sling preso dago.
Ni, berriz, alderdiaren eskolan. Dialektika irakasten didate.
Sozialismoa eraiki ahala nola areagotzen den klase-borroka.
Ministroordeak segika dauka norbait, eta segurtasun buruak ez daki.
Errementariaren etxean zotza burruntzi.
Dimisioa eman ezazu.
Zure postua utzi. Autokritika egin, badaezpada ere.
Ukatu egin didate dimisioa. Eta urrunduta naukate.
Makinaz idatzi hau departamentu buruen bilerarako.
Bilera gaur goizean izan da eta.
Zer esan nahi du honek?
Ministroak esan du gaur ez zela beharrezkoa zu egotea.
Eta sinetsi egin diozue denek?
Nik, Gérard, ez dut jadanik ezer sinesten.
Noraino iritsiko den galdetzen diot neure buruari.
Alderdiak erabakitzen du.
Alderdiak gaizkiulertu guztiak argitu ditzake.
Goragotik datorrenean izan ezik.
Fielden kontuagatik zela uste nuen, baina idazkaritzan ezetz diote.
-Bedrichek esan dit. -Bedrichena konponduta dago.
Idazkari nagusia…
Hitzordu hori alferrikakoa dela uste dut.
Ni naiz berriz.
Gérard tematuta dago. Garrantzitsua omen da berarentzat.
Oso lanpetuta dago orain. Deituko dizu.
Alderdiaren ikuspegitik, konponduta dago kontu hori.
Ezagutzen dituzu segurantzakoak. Eta auzia larria denez, ez dira fio.
Lagunak dituzu han. Segurtasun burua, adibidez.
Segurtasun buruak ere buruhausteak ditu.
Hark ere ezagutu zuen Noel Field.
Guk ere geure epaiketa izango dugu.
Ez. Egoera desberdina zen.
Berdina da.
Gugan ere espioiak, traidoreak eta titistak aurkituko dituzte.
Ez duzu nire ondorengoarekin hitz egin?
-Haren ministro berria. -Hari sinesten dio, nonbait.
Zure auzia asko handitzen ari da. Oraindik ez dugu horrekin bukatu.
Adarrak nonahi ditu: Polonian, Alemanian…
Berriz hitz egin behar zenuke harekin.
Ez digute sinetsiko Espainiako beteranoak omentzeko bildu garela.
Hasi gara errudun sentitzen, ezta?
Ez ahaztu.
"Maitasuna eta astoa urrunago, orduan eta seguruago".
Zain daude oraindik. Zurekin egoteko eskatuko diot ministroari.
Gérardek zurekin hitz egin nahi du. Oso kezkatuta dago.
Datorrela bihar goizean.
Field auziaz geroztik kakazte-bilduma egiten ari da.
Dozenaka kamarada zeuden Fieldekin harremanetan Okupazio garaian.
Ez dugu jakin etsaia gure lerroetan aurkitzen.
Heriotza eta traizioa ezin dira iraultzatik bereizi. Bagenekien.
Guri dagokigu orain traizioa eta heriotza ezagutzea…
…iraultzak jarrai dezan.
Hori da garrantzitsuena: jarrai dezala.
Akabatzen bagaituzte ere.
Joan bihar harengana.
-Zer gehiago egin behar dut? -Ezer ez. Alderdiaz fio.
Nor da?
Zu al zara andre frantsesa? Senarra laster urkatuko dizute.
Zer da?
Ezer ez. Nahasi egin dira.
Nor zarete? Zer nahi duzue?
Aska nazazue!
Nor zarete?
Ixo!
Eskuburdinak.
Alderdiaren arduradun bat ikusi nahi dut.
Isildu zaitez. Ez duzu zer eskaturik.
Nor zarete zuek?
-Arduradun bat ikusi… -Ixo!
Erantz ezazu.
Jantz ezazu.
Fakturak, hainbat paper…
-…botoi bat, boligrafo bat… -Ordularia, giltzak…
Erantzi!
Eraztuna…
Diru-zorroa…
350 koroa.
Alderdiko bi txartel.
Familia-argazkiak.
-Hona andre frantsesa. -Eman nire berri familiari.
Ihes egin duzula usteko du andreak.
Darex bonuak.
1.200 koroako balioan.
Denda bereziak, atzerriko diplomatikoek bezala.
Sozialismoa eraikitzeko sakrifikatzen ari garen artean…
…gure gizona burges bat bezala bizi zen.
Utzi hori!
3.225 da zure matrikula-zenbakia.
Ez ahaztu.
Ibili!
Debekatua duzu esertzea! Debekatua geldi egotea! Ibili!
Alderdiak arrazoi du beti.
Gaizkiulerturen bat izango da, eta egia nagusituko da.
Baina horretarako arauak bete behar dira, gogorrak izan arren.
Nork bere fede ona frogatzeko ez bada ere.
Gelditzen zaren bakoitzean, ideiak bere lekuan jarriko dizkizugu!
Ibili!
Zopa!
Horrek ez du eskubiderik.
Ibili!
Ikusi al duzu Gérard gaur arratsaldean?
Ez al da joan?
Ikusi al duzu Gérard gaur arratsaldean?
Ez al da joan?
Zavodsky hor al dago?
Mila esker. Barkatu.
-Polizia. -Zer gertatzen da?
Zer gertatzen da?
Ez! Hor umeak lo daude.
Zer esan nahi du honek?
Miatzeko agindu digute.
Miatzeko?
Batzorde zentraleko idazkariari nagusiari deituko diot.
Ea hark zer dioen.
-Miatze-agindurik baduzu? -Ez dugu behar.
Esan dizut jadanik miatzeko agindu digutela.
Miatze-agindurik gabe nik ez dizut miatzen utziko.
Tira, ama, zoaz ohera.
Zu, andrea, geratu hor.
Nire seme zaharrena da.
Espetxean jaio zen, Frantzian, La Roquetten.
Parisko espetxe bat da.
Zergatik egon zinen preso?
1942an alemanek espetxean sartzen zituztelako komunistak.
Heriotzara kondenatu ninduten, baina haurdun nengoelako ez ninduten hil.
-Luzaroan egon zinen espetxean? -Ravensbrückera deportatu ninduten.
Nire semea Frantziako preso politiko gazteena da.
Nire senarra Mauthausenera bidali zuten.
"Gaua eta lainoa". Ezagutzen duzue?
Horiek nire senarraren Espainiako Gerrako argazkiak dira…
…eta, gero, Frantziako Erresistentziakoak.
Mesedez, nire alaba da. Ezkutatu hori.
Gabon, laztana.
-Aita ez dago etxean? -Laster etorriko da.
Ministerioko lankideak dira.
-Ondo pasatu duzu afarian? -Bai.
Zoaz ohera, oso berandu da eta. Ea txikiak lo dauden.
Kafea nahi?
Horra kafea.
Miatze-agindua!
Naziak bezala ari zarete!
Ez dut agindua ikusi.
Zoaz lanera, beti bezala. Eta hitzik ez honetaz.
-Ministroarekin hitz egin nahi dut. -Goizeko 5etan?
Eskolara joan ondoren, ministeriora joango gara.
Ez dute ezer garrantzitsurik hartu: gutunak, paperak, argazkiak…
Gure bizitzako 15 urte elkarrekin.
Espainiako oroitzapenak, espetxean idatzitako gutunak…
Gérardek ez zeukan dokumentu ofizialik etxean.
Ez beldurrik izan. Konponduko dugu. Linea zuzena duzu. Deituidazu.
Atzo arratsean hitzordua zuen Dymer doktorearekin, intsuflazioagatik.
Bere pneumotoraxak tratamendua behar du…
Arduratuko gara horretaz. Bakartuta dago, besterik ez.
Zuretzat eta zure familiarentzat ez da ezer aldatu.
Ministerioko txoferra eta autoa eskura dauzkazu betiere.
Ministroarekin hitz egin duzu?
Bai, baina Gérard ez dago atxilotuta.
Bakartuta dago, besterik gabe, kamararada batzuekin…
…arazo jakin batzuk argitu arte.
Haren laguntza behar dute.
Alderdiko arazo bat da, larria eta konfidentziala.
Esplikatzen uzten badiote, hobe. Okerrenaren beldur nengoen.
Zerbait behar baduzu, hemen naukazu.
Ez omen da ezer aldatu.
Orain ni arduratuko naiz zutaz. Hau da zure autoa.
Zure txostenak!
Aurkeztu zeure kexak!
Alderdiaren arduradun bat ikusi nahi dut.
Zeure burua aurkeztu!
Ministroordea naiz…
Ez zara inor! Matrikula-zenbakia!
Zenbakia!
3.225 zara! Ikasten duzunean itzuliko gara.
Ibili!
Jantz ezazu hau.
Ez egon geldirik! Ibili!
Zure krimenak aitortzeko zaude hemen. Dena aitortu!
Aitortu zer? Nor zara zu?
Otsailak 1. Aitortu zure krimenak! Aitortu nor zaren!
Kanpo-harremanetarako ministroordea naiz.
Zu ez zara ezer! Zenbaki bat baizik! Zure zenbakia?
-Zure zenbakia! -3.225.
Galdera zehatzak egin! Zer leporatzen didazue?
Beste inork baino hobeto dakizu! Zu bezalako jendeak izen bat du!
-Nola duzu izena? -Alderdiak ondo daki…
Ez aipatu alderdiaren izena!
Sekula ez aipatu alderdia! Aitortu egin behar duzu, eta aitor ezazu!
-Arduradun bat ikusi nahi dut! -Aitortu zure krimenak!
-Aitortu! -Galdera zehatzak egin!
-Aitortu egingo duzu. -Arduradun bat ikusi nahi dut.
Aitorrarazi egingo dizut! Aitortu egingo duzu!
Hasieran alderdiari lagundu nahi zaio, argi ikusten lagundu.
Nork bere baitan argi ikusi, eta zertarako gauden ulertu.
Prest gaude autokritika egiteko…
…alderdiari kalte egin dioten akatsak onartzeko prest.
Borroka eta diziplina urteek, gure heziketa osoak…
…sinetsarazten digu alderdiak ez duela huts egiten…
…SESBek arrazoi duela beti.
Auzi honetan ez gaude bakarrik. Aholkulariak ditugu!
Zenbat aldiz ez ote zaigu esan, umiltasun horretaz harro,…
…hobe zela alderdiarekin huts egin, handik kanpo arrazoi izan baino.
Aitortu zure krimenak!
Dena aitortu behar duzu!
Aitortu zer? Galdera zehatzak egin!
Jan!
Aski jan duzu. Ibili!
Nahikoa jan duzu! Eman!
Ibili!
Zutik!
Akabo etsai-jokabide hori! Aginduak obedituko dituzu!
Ibili!
Mesedez… Goizeko edo arratsaldeko ordu biak dira?
Oso arrazoi larri batengatik zaude hemen.
Alderdiak agindu du zu atxilotzea.
Zu galdekatzea da gure ardura.
Espioitza eta traizio auzi bat da, nazioartekoa…
…Sobiet Batasunaren eta gure herriaren aurkakoa.
Egia finkatzen laguntzea da zure betebeharra.
Ez zara auzipetu bakarra.
Goi mailako beste pertsona batzuk auzi honetan tarteko dira.
Zu bakarrik salba zaitezke.
Aspalditik zaude alderdian.
Sobiet Batasunari eta alderdiari laguntzeko deia egiten dizut.
Baduzu esateko zerbait?
Behin eta berriz eskatu dut alderdiak entzun diezadala.
Galdera guztiei erantzuteko prest naukazue.
Oso ondo. Txosten bat idatziko dugu.
Asteartea, otsailak 4.
Adierazten dut…
Noiz hasi zinen lanean estatubatuar inteligentzia-zerbitzuekin?
Nola erreklutatu zintuen Noel Field estatubatuar espioiak?
Beste estatubatuar espioi batzuekin lanean aritu zara?
Inoiz ez! Inon ez! Inorekin ez!
Ixo!
Galderei erantzun!
Auzi honek hainbat buru moztuko du! Badauzkagu froga guztiak!
Amestu ere egiten ez dituzun metodoak erabiliko ditugu!
Hitz eginaraziko dizugu!
Zure etorkizuna zeure esku duzu!
Edo aitorpen oso bat eginez zeure burua salbatu…
…edo Sobiet Batasunaren eta alderdiaren etsai izaten tematu!
Galderei erantzun!
Ibili!
Akabo! Eman katilua!
Akabo!
Ibili, ba!
Orain lo egin dezakezu.
Bizkarrez: arauzko jarrera.
Besoak aurrean.
Zutik! Zure zenbakia!
Lo egin dezakezu!
Zutik!
Zure matrikula-zenbakia esan!
-Zure matrikula-zenbakia! -3.225.
Orain lo egin dezakezu.
Matrikula-zenbakia!
Lo egin dezakezu!
Matrikula-zenbakia!
Lo egin dezakezu!
Zutik!
Matrikula-zenbakia!
Aginduak obeditu!
Zu eta zure arraza zikinekoak berdinak zarete denak.
Gas-ganberek ez zuten lana bukatu, baina guk bukatuko dugu.
Alderdiaren intsignia paparrean, ausartzen zara horrela hitz egiten?
Traidorea alaena!
Alderdia kontrolatuko zenutelakoan, bota egin zaituzte alderdiak!
Gezurra! Ez da posible. Alderdiaren arauak argiak dira.
Zer da alderdiko demokraziari buruzko ikuspegi burges txiki hori?
Badakizu batzorde zentralak larrialdietan erabaki dezakeela.
Zuen txartelak: zurea, Valésena…
…eta Zavodskyrena, zeina segurtasun burua baitzen.
Ezagutzen ditugu Espainiako eta Frantziako zure jarduera kriminalak.
Gure kamarada aholkulariei esker.
Alderditik kanpo zaudete, eta falta diren karneten bila joango gara.
Ez zarete batzorde zentrala.
Ez! Batzorde zentralaren gainetik gaude.
Traidore infiltratuei mozorroa kentzea da gure zeregina.
Guk gorpuzten dugu langileriaren boterea.
Babesten ari zaren adiskide guztiak hemen daude, eta hitz egiten.
Haiek bezala ariko zara zu ere.
Kamarada horien galderei erantzungo diezu.
Zavodskyk bezala, aitorpen osoa egin baitu.
Segurtasun buruak bazekien aitortzea zela ihes egiteko bidea.
Zavodskyk?
Aitortu?
Aitortu, zer?
Zu atxilotu bezperan, bilera klandestino batean egon zinen.
Zer erabaki hartu ziren?
Zuk deitu zenuen bilera horretara?
Nazioarteko Brigadetako talde trotskistaren burua baitzinen.
Begiz jota zeundeten. Zer erabaki hartu ziren?
Nola bideratu zenituen Espainian zure ideia trotskistak?
Sabotajea egin zenuen?
Rajk ezagutu zenuen Espainian? Hura zen estatubatuarren zure kontaktua?
Rajk espioitzat epaitu eta exekutatu zuten Hungarian.
Zer harreman zenuen Rwal eta Winkler poloniar traidoreekin?
Zergatik babestu zenuen Espainian Dapchevich titista?
Besteak aitortzen ari dira.
Haiek bezala aitortuz bakarrik salbatuko duzu bizia.
Zu zara erantzulea.
Moztu egiten ditugu belar txarrak!
Espainian ezagutu zenuen Rajk?
Hark jarri zintuen estatubatuarrekin harremanetan?
Bartos ere Espainian egon zen zurekin. Zer dakizu berataz?
Badakigu desertatu egin zuela.
Jares zure unitatean zegoen. Gogoratzen zara?
Txosten honek dioenez, oposizioko joera trotskistak zituen.
Gauza bera zure harreman guztiekin, hemen eta atzerrian.
Frantziako eta Italiako alderdi komunistekin nituen harremanak.
Nondik dator txosten hori?
Den-dena dakigu auzi honetaz.
Sobietar kamarada aholkularien laguntzak eta esperientziak…
…zu buru zaituen espioi-sarearen irudi zehatz bat eman digu.
Zavodskyk dena aitortu du.
Zehatz deskribatzen ditu zure talde trotskistaren jarduerak.
Gezurra da. Zadovskyk ez luke sekula horrelakorik esango.
Ez al da hau haren sinadura? Orri bakoitza sinatu du!
Ez da posible. Marseillan, ez.
Bai! "Estatubatuarrentzat lan egin nuen Marseillan".
Ezagutuko duzu haren idazkera?
Zavodskyk eta besteek ziria sartu dizute, eta zu konturatu ez.
Zure fede ona frogatzeko, dakizun guztia esan behar duzu.
Zure aitorpenek alderdiari lagunduko diote.
Aitortu, zer? Espioia nintzela?
Gauzen oso ikuspegi subjektiboa duzu.
Zure ondoren atxilotua izan arren, Zavodskyk berehala aitortu du.
Eta segitzen du, bai baitaki hori dela irtenbide bakarra.
Dena gezurra da, ordea.
Frantses alderdia, Erresistentziako erakundeak…
…nire dokumentu ofizialak… nire jarduera egiazta dezakezue.
Ezin duzu ezer egin aitorpen honen kontra. Eta aitorpen gehiago daude.
Sinetsidazu. Hemen mundu guztiak aitortzen du.
Eta zu haien burua zarenez, ez duzu hori saihesteko aukerarik.
Pentsa ezazu zeure familian, zer gerta dakiokeen.
"Estatu Batuen espioia izan naiz errejimena iraultzeko asmoz".
"Jarduera kriminal horretan, nire buruzagia izan da…"
Begira. Zure izena, zurian beltz idatzia.
Zer egin dezakezu horren aurka?
Egarriak zaude?
Gizon batek krimen handiak aitortu ditu, zure aginduz eginak, nonbait.
Epaitegi baten aurrean, nori sinetsiko diote?
Zuri, dena ukaturik…
…edo berari, bere burua salaturik?
-Ez du hitz egiten bukatu. -Ez baita egia.
Aitorpenek dute garrantzia.
Zadovskyk zergatik aitortzen ditu lepoa galaraz diezaioketen gauzak?
Bizia salbatzeko. Badaki gauza bakarra egin behar duela: aitortu.
Lagundu egin nahi diot alderdiari, baina ez dut zer aitorturik.
Ez ezazu alderdiaren izena aipatu!
Debekatzen dizut ura ematea. Ez da kamarada bat, traidore bat baizik.
Alderdiak, adiskideek eta kamaradek abandonatua…
…inork ezin du zalantzan jarri erruduna naizela.
Neuk ere horrela erreakzionatu nuen Moskuko eta Rajken epaiketetan.
Zer komunista ez litzateke aztoraturako?
Alderdia hutsezina denez eta denen gainetik dagoenez…
…nola sinetsi errugabeak aitortzera behartuko dituela?
Baina aitortu, zer? Zergatik?
Garbi erakutsiko diegu zuen traizioa alderdiari eta herriari.
Zadovskyk ba omen zuen estatubatuar espioiekiko zure harremanen berri.
Berak Gestaporekin lotura izan zuela bazenekielako ezkutatu zituen.
Britainiar poliziari lagundu izana aitortu du Vales zure lagunak.
Judua izanagatik, bizirik atera zinen kontzentrazio-esparruetatik.
Gestaporekin lan egin zenuelako.
Estatubatuarren espioi buruak Gestaporen zerrendak hartu zituen.
Horrela erreklutatu zintuzten.
Ibili!
Egunero bidaltzen diogu alderdiari atxilotuen jarreraren berri.
-3.225 zenbakia. Hemen nago. -Ozenago!
3.225 zenbakia. Hemen nago.
Zer egin duzu? Zergatik zaude hemen?
Ez dakit.
Ez didate lo egiten uzten. Kiratsa dago.
Ez dut ez jan, ez edan.
Errugabea naiz.
Itxaron.
Aginduak eman dizkigute zuretzat. Kasu berezi bat zara.
Ez esan inori, zigortu egingo naute eta.
Alderdiko arduradun bat ikusi nahi dut. Krimen bat egiten ari zarete.
10 egun daramatzat lo egin gabe, jan gabe eta edan gabe.
Arduradun batek galdera zehatzak egin, eta hari erantzungo diot.
Ez duzu ez lo egin eta ez jan?
Hori ikusi beharko dut.
Zaindariak beren kabuz ibiltzen dira.
Horra! Holdos hemen dago.
Espainiako beteranoen taldea osorik dago.
Gurean, eta Hungarian, Polonian eta Alemanian.
Nazioarteko Brigada guztiei dagokie auzi hau.
Rajki bere epaiketan egin zizkioten galdera berak dira.
Aztertua duzu, nonbait, epaiketa hori.
Jakina: haren aitorpen bakoitzak gero eta ageriago uzten zintuen.
Baina epaiketa hura onartu zenuen, zu hobeto ezkutatu ahal izateko.
Hungariarrak bezala ariko gara, Rajk eta beretarrak garbitu baitzituzten.
Erabaki hau hartzea proposatzen dizuet:
László Rajk espioia eta traidorea kondenatzea…
…hungariar gure kamaradek hari mozorroa kendu ondoren.
Bat datozenek altxa dezatela eskua.
Espainiako beterano asko daude prozesu horretan.
Espainian denak ez ziren gu bezain onak.
Zuhaitzak ez ahal du basoa ezkutatuko!
Laburtu dezagun.
"Hutsegite batzuk egin ditut neure lanean…
…zaintzen ez egoteagatik".
"Harremanak izan ditu Kohnovárekin…
…Vasela, Pavlik eta Feiglekin…
…horiek guztiak Field espioiarekiko harremanagatik kondenatuak jadanik".
Ez, Vasela ez zuten kondenatu.
Bere burua hil zuen instrukzioa bitartean.
Vasela, ez.
"Estatubatuar inperialisten dirua onartu nuen nire isileko lanagatik".
Hori da dena. Sinatu.
Horrela ez al da hobe?
Orain lo egin dezakezu.
Ez nengoen neure onean. Nire sinadura ezeztatzen dut.
-Indarka atera didate aitorpena. -Zer?
Bai, indarka!
Txosten hau aitorpen bat dela uste duzu? Autokritika ere ez da!
Askoz gehiago sinatuko dituzu! Has gaitezen berriz!
Nahitaez hitz egin behar du! Bestela, kontu hau bukatuko dugu!
Tira. Zure bizitza, lehenik. Ibili.
Ibili!
Hasieratik kontatuko didazu zeure bizitza.
Noiz jaio zinen?
1915eko otsailaren 1ean, Ostravan.
Aita trenbideko langilea zen.
Zergatik deitzen dizute Gérard eta ez zure benetako izenez?
Gérard zen nire ezizena frantses Erresistentzian.
Atzerriko herri batean egin zenuen erresistentzia?
Komunista eta judua zara. Gestapok harrapatu zintuen…
…eta onik atera zinen. Susmagarria da hori. Segi.
Semea espetxean jaio zen.
Gérard zuen izena, haren amak ez zekielako ea berriz elkartuko ginen.
Nire izena eman zion.
Ez saiatu ni hunkitzen.
Segi!
Gure aita bosgarrena zen zortzi senideren artean.
Haren aita trenbideetako langilea zen Morabian…
…austro-hungariar monarkiaren garaian.
Gero Suitzara joan zen.
Eta mendearen hasieran Estatu Batuetara ontziratu zen.
Oso bizkor ikasi zuen ingelesa.
Buruz errezitatzen zituen Withmanen poemak…
…Paineren edo Jeffersonen orriak.
New Yorken gure ama ezagutu zuen, emigrantea hura ere.
Elkarrekin etorri ziren gure herrira.
Andaria izan zen I Mundu Gerran.
Errusiar presoekiko harremanaren bitartez…
…boltxebikeekin kidetu zen.
Hark aipatu zizkidan lehendabizikoz Rosa Luxemburg…
…espartakistak, Lenin, Kantongo Komuna.
Hark irakurrarazi zidan Heinrich Heine.
Aitak erakutsi zidan Gazteria Komunistaren bidea.
1930ean Ostravako prefektura leherrarazi nahi izan genuen.
Leherrarazi zenuten, bai edo ez?
Bart gauean kontrakoa esan zenion nire kideari.
Ez, 15 urte genituen.
Oihartzun handiko ekintza zelakoan, hura leherraraztea amestu genuen.
Amestu? Gaur goizean kontrakoa esan didazu.
Hiru bertsio dituzu: goizerako, arratsalderako eta gauerako.
Hasi berriz hasieratik. Ea laugarren bertsio bat baduzun.
Entzuten naukazu.
Ostravan jaio nintzen, otsailaren 11n.
Zure adiskide Wagner 1935ean Moskun desagertu zela esan zenigun.
Herenegun esan zenigun ez zenekiela zer gertatu zitzaion!
Zer bertsio sinetsi?
Hasi berriz.
Moskun ezagutu nuen Wagner, Txinatik zetorren…
Ez! Hasieratik hasi. Jaiotza-data?
Segi! Segi!
Aitak Heinrich Heine irakurrarazten omen zizun.
Zer gehiago?
Heinrich Heine.
Aitak erakutsi zidan Gazteria Komunistaren bidea.
Saco-Vanzetti auziak sutu egiten zuen aita.
Aitarekin manifestatzen nintzen Ostravako kaleetan.
Bakuninen kemen fisikoa errespetatzen zuen…
…eta begirune handia zion Kropotkini.
Eta haren idatzi guztiak ezagutzen zituen.
Baina ez zuen aintzat hartzen anarkismoaren oinarrizko ideologia.
Ezker sozialistako kidea zen aspalditik…
…bere hiriko alderdi komunistaren sortzaileetako bat izan zen.
Goi mailako jendeak eta komunitate juduak boikota egin zioten…
…traidoretzat zeukatelako, ateoa baitzen…
…eta erlijioaren aurkako erakundeetako militantea baitzen.
Eta, beraz, nekez aurkitzen zuen lanik.
Familiak ere ez zion laguntzen.
Osaba Sigmundek bakarrik, zeinak sermoiak egiten baitzizkion.
Moskun, 1935eko udan, ikusi nuen azkenekoz aita.
Oso zahartuta zegoen.
Moldatu zen hona bidaian etortzeko…
…berarekin zegoen jendearekin.
Nire emaztea ezagutu nahi zuen.
Dena interesatzen zitzaion.
Nik erantzuten ez nekizkien galderak egiten zizkidan batzuetan.
Nik erantzuten ez nekizkienak.
Moskun ez zitzaion dena gustatu.
Gauza batzuk ez zituen ulertzen.
Baina bete zuen bere ametsa:
Plaza Gorria eta Lenin bere mausoleoan ikustea.
Joan zenean, triste zegoen.
Elkar berriz noiz ikusiko genuen galdetzen zuen.
Ez nuen sekula berriz ikusi.
Ez bera, ez ama, ez anaia Jean.
Ez arreba Juliette.
Deportazioan hil ziren.
Lau bider bosteko bulego batean gaude.
Armairu gris berde bat dago.
Eta idazmakina bat.
Garagardo-edalontzi hustu bat, eta kafe-kikara bat.
Ogia…
Traidore zikina!
Alde hemendik!
Hitz egingo dugu honetaz.
Zatozte. Buka dezagun.
Nazkante zikina! Bidelapur trotskista!
Moskun hasia zinen zeure lan zikinean.
Tira!
Urkatu egin behar naute.
Hitz egiten ez badu, akabatu egingo dugu!
Desagerrarazi egingo naute, Wagner Moskun bezala.
Alderdiko txartela kendu didate. Trotskista naizela diote!
Kontzientzia txarrez neure burua hil dudala esango dute.
Bere burua hil du. Ez du izan bere krimena aitortzeko kemenik.
Zorioneko zaude. Baina urkamendian bukatuko duzu.
Eta gure herria mendekatuko dugu.
Aginduak nik uste dudanarenak badira, oso arriskutsua izan liteke.
Kamarada aholkulariek bizirik nahi zaituzte epaiketarako.
Sobietar aholkulariei diplomatikoen estatusa eta abantailak emaizkiezue.
Poliziak dira, ez diplomatikoak.
Moskuko epaiketetako haien esperientziaz baliatuko gara.
Aholkularien presentzia normala iruditzen zitzaigun.
Sobiet Batasunak herri sozialistei emandako laguntzaren parte zen.
Epaiketa abuztuan izango da. Bost hilabete ditut zuri aitorrarazteko.
Radekek hiru hilabete izan zituen Moskun. Errekor bat da.
Astia badut, beraz.
Gauero kamarada batzuk desagertzen dira. Epaiketa handi bat datorkigu.
Azkar aitortzen ez baduzu, ateak itxirik epaituko zaituzte.
20 lekuko edukiko ditut zu urkatzeko!
Nire biografia idatzarazi, eta desberdintasun bat aurkitu zuten.
Ahaztutako kontu zahar bat.
Aitor ezazu trotkista zarela! Aitor ezazu!
Moskun, 1936an, harremanetan zeunden jada espioi trotskistekin.
Agerian ez geratzeko, Espainiara ihes egin zenuen.
Wagnerek urte asko zeramatzan Kominternen.
Gorki kaleko hoteleko gelara etorri zitzaidan.
Ahaztutako zera horregatik biografia guztiak miatu dizkidate.
Eta dena kendu didate: paperak, alderdiko txartela, lana, hotela…
Ez da posible. Stalin ez da jakinaren gainean egongo.
Stalin ez da jakinaren gainean egongo.
Kitto, nagusi. Hasi da aitortzen.
Hona zer adierazpen ederra.
…aitortzen hasi da.
Esaldi bat zebilkidan gogoan.
"Erruduna izan gabe, erruduntzat daukatelako estualdian…
…errudun bihurtzen da gizabanakoa".
Hona zer adierazpen ederra.
"Hona zer dudan esateko…
…brigadetako boluntario ohien talde trotskistaren jardueraz".
Horren gainean, lan egin daiteke.
Tonda zure adiskidea da.
Gaizkiulertu guztiak alderdiak argitzen ditu.
Talde trotskista! Zure laguna hizketan ari da!
Hiru astetik gora lo egin gabe, ia jan gabe.
Dena aitortu du!
-Ez dago sinatuta. -Kopia da!
Ondo da, baina gure lagunek erabaki dutenez…
…formulazio hau behar dugu: "Espioi erakunde trotskista".
Hori sinatu behar du.
Zuk ere sinatuko duzu, buruzagia zarenez.
Alderdiko kamaradek eragotziko dizuete.
Zer egin zenuen gu milaka desagertzen ginenean?
Burua galdu du.
Zer egingo zenuke nire lekuan?
-Aitortu! -Zer? Espioitzan ari naizela?
Zer egingo zenuke nire lekuan, Gérard?
Uztazu. Jota dago.
Kapitalik baliotsuena gizona dela erakutsi digu Stalinek.
Gizona itotzen ari denean, uretatik ateratzen lagundu behar zaio.
Jan ezazu.
"Uztazu" esaten entzun diot Smolari.
Lurrean utzi naute, eta ikuspegi zoragarri bat izan dut.
Montecarloko hondartza eder batean nengoen, nahiz ez naizen han egon.
Frantziara heldu, eta lehenik hona etorri naiz paisaia hau ezagutzera.
Medikuek klima hau aholkatzen didate, biriketarako.
-Kontatu egin behar da. -Zer?
Hau dena. Jakinarazi egin behar da.
-Nori? -Liburu bat idatzi.
Editore batzuk ezagutzen ditut.
-Idatzi, norentzat? -Guretzat.
Komunistak ez daude egia horiek ulertzeko prestatuta.
Arropa zikina etxean garbitu ordez etsaiaren alde ariko omen naiz.
Batzuek gehiago esango dute: ez dagoela kerik surik gabe.
"Ezagun du ez duela alderdiaren sena".
Goizegi da, objektiboki.
Hala ere, liburu hori idatzi behar duzula uste dut.
Epaiketa hori egin dutenak agintean daude oraindik.
Ez dute horrelako lekukotasunik argitaratzen utziko.
-Hemen argitaratu, frantsesez. -Ez. Lehenengo, han.
Egoeraren eboluziotik atera behar du horrelako liburu batek.
Isildu, beraz?
Ez dut kontu pertsonalik konpondu beharrik. Arazo orokor bat da.
Hain zuzen ere.
Eta nork hitz egingo du hil diren guztien izenean?
Eta gurean? Nork hitz egin zuen gure izenean 1952an?
Zuk?
Gogoratzen zara zer esaten zenuten epaiketa garaian?
Zakur amorratuak ginen, espioi titistak, lapur trotskistak.
Alderdiak ondo ezagutzen zuen Frantziako nire jarduera osoa.
Baina inork ez zuen hitz egin.
Zuk zer egin zenuen?
Ezer ez.
-Zergatik ez? -Alderditik botako nindutelako.
Errazegia da. Baina zuk erruduntzat zeneuzkan edo ez?
Ez genuen informaziorik. 20. Kongresuan jakin genuen, 1956an.
Kongresuaren zain egon gabe, aski zen prentsa burgesa irakurtzea…
…epaiketa hura faltsututa zegoela jakiteko.
Baina zuek unibertso itxi eta balio erlijiosozko batean bizi zineten.
Alderditik kanpo, salbamenik ez.
Zuen historiak ez dit ezer funtsezkorik irakasten:
Xehetasunak bakarrik, infernu horren mekanismoa.
Baina gauza jakina zen existitzen zela.
Senatari ezagun batek garai hartan idatzi zuenez:
"Pragako epaiketak oroitarazten digu infernuak bere logika duela".
Indotxinako gerra justifikatzeko esaldi ederrak aurkitu zituen…
…eta Algeriakoa ere bai, milioi bat hildako eragin bazituen ere.
Horrek guztiak "nola" esplikatzen du, baina ez "zergatik".
Stalinek onenak eta argienak akabatu zituen.
Stalin, zeina ez zegoen bakarrik, apaizgai ohia zen.
Jendaurreko aitorpena, bekatariaren umiliazioa.
Gainera, hutsezina zen.
1949an Gerra Hotza zen oraindik. Herri-demokraziak ez dira sendoak…
…sobietarren garaipen militarretik sortuak dira…
…eta ez benetako iraultza batetik.
Arazo ekonomiko eta sozial larriak daude.
Stalinek ez ditu begiko botere sozialista independenteak.
Ez da Titoz fio, ez baitu errusiar eredu sozialista imitatu nahi.
Hortaz, inperialismoaren agente izendatu dute Tito.
Eta "titista" hitza "espioiaren" sinonimo bihurtu da.
Gauza bera egin zen lehenago "trotskista" hitzarekin.
Hortaz?
Hungarian Rajk epaitu ondoren…
…alderdiaren zuzendaritzak errusiar aholkulariak bidali zituen.
Konfiantza-froga iruditzen zait hori.
Lan talde berezi bat zarete, aholkularien gidaritzapean.
Haiei bakarrik eman behar zaie kontu…
…Errepublikako lehendakariari eta alderdiaren idazkariari.
Alderdiko ezein instantzia ez da jarduera hau kontrolatzeko gai.
Handik hilabetera, berriz lekualdatu ninduten.
Otsaila bukaera zen.
Ez, auto horiek modernoagoak dira.
1951n, Tatraplan zen autoa, atzean aleroi bat zuena.
Espetxe normal batean egoteak itxaropena itzultzen dit.
Etzan zaitezke.
Zeure burua ikusiko bazenu, ikaratu egingo zinateke.
Gaur martxoak 6 da.
35 egun daramatzazu gurekin kolaboratu gabe.
Alderdiari egunero jakinarazten zaio zure jarrera negatiboa.
Hasieratik hasiko gara berriz.
Erantzungo dizut, baldintza batekin…
Zer baldintza? Bizia arriskuan duzu!
Aukera bakarra duzu! Zutaz eta besteez den-dena aitortzea!
Eramazue.
Eta galdeketarako presta zaitez.
Lau orduz lo egiteko eskubidea duzu.
Erantzi arropa. Arauzko jarrera!
Zeure erruduntasuna onartu behar duzu!
Alderdiko kide diziplinatua zarenez, men egin behar diozu.
Espioi trotskista bat banaiz…
…zergatik esaten didazue komunista diziplinatua naizela?
Komunista ona banaiz, zer ari naiz hemen?
Komandantea, telefonoa.
Zaindu ezazue.
Pasillokoa al da?
Zer nekatuta egon behar duen!
Azala gogorra du, baina onik aterako da.
Eta ni, onik aterako al naiz?
Estatuaren baserri batera lanera bidaliko zaitugu 4-5 urtez.
Auzi hau ahazten den artean.
Zavodsky 1954an exekutatu zuten, beste guztien ondoren.
Zure emaztearen gutun bat jaso dugu.
"Ez da erraza, noski, familia mantentzea…
…baina, alderdiaren laguntzaz, moldatuko naiz".
Ez du sen txarrik. Arbuiatu egin zaitu, gainera.
Harritzen al zaitu? Ez da lehen aldia.
Bi urte dira zure lagun baten maitalea dela. Aitortu egin du.
Putakumea!
Dena hemen dago! Txotxolo!
Mordo bat dira zure lagun trotskistak!
Emakumea frantsesa da, baina gizona!
Gizonaren bulegoan harrapatu zituzten!
Andrea gizonaren sorbaldan bermatua zegoen.
"Zure sorbaldan bermatua bazegoen, harreman intimoak izango zenituen".
Erantzuna: "Intimoa, ez; oso adiskidetsua".
Galdera: "Zure sorbaldan bermatua zegoen, bai ala ez?"
Erantzuna: "Bai".
"Horrek frogatzen du zuen arteko harremana intimoa zela".
Erantzuna: "Intimoa, hortaz".
Andrea bere maitalea zuela aitortu zuen.
Nor da hori asmatu duen zitala?
Asma ezazu! Guri bost axola!
Arbuiatu egin zaitu, eta alderdiaren eskuetan jarri du bere burua. Horra!
-Albiste berriak? -Egunero bezala.
Azeleratu egin behar dugu.
Gérarden dokumentu guztiak aurrean ikusi nahi ditut une oro.
Hortaz? Zer gertatzen da nire senarrarekin?
Gutun gehiegi idazten dituzu.
Zer uste duzu? Kamaradek ez dutela zu irakurtzea beste zereginik?
Idazkaritzak zu hartzeko eskatu dit.
Zer nahi duzu?
Bi hilabete hauetan zer gertatu zaion jakitea.
Zeharo inplikatua dirudi. Hau dena berari dagokio.
Atxilotuta dago, bai edo ez?
Hala bada, jakiteko eskubidea dut, eta zergatia jakiteko ere bai.
Haren emaztea eta alderdiko kidea naiz.
Ez dago haren kontrako akusaziorik.
Baina kontu itsusi batzuk argitu beharra dago.
Gérarden bizitza argia da. Badakit, 16 urte baitaramatzagu elkarrekin.
Ez dakizu ezer.
Bat-batean zerbait aurkitu, eta argi zirudiena ilundu egiten da.
-Gérardi, ez. -Maite duzu eta.
Langile-mugimenduan beti izan dira traidoreak eta poliziak.
Eta sekula ez dituzte haien emazteek agerian utzi.
1941ean, "zure" alderdian…
…antolamendu-idazkaria akabatu behar izan zenuten.
-Gittonez ari zara? -Gittonez.
Poliziaren salataria izan zen urte askoan.
Antolamendu-idazkaria…
Azkenaldian ez al zegoen arraro samar?
Zu bakarrik utzirik, ez al zen desordutan etxeratzen?
Bere bizitza pribatuagatik atxilotu al du alderdiak? Bakartu, alegia?
Esan dizut ez dagoela akusatuta.
Frantziara itzuli behar zenuke familiarekin.
Hara! Neuk kondenatu behar nuke lehenik?
Nik errudun dela uste izateko, berak esan beharko dit.
Zaila izango da zuretzat bizitza.
Irratiko zerbitzua utzi behar duzula esan beharrean naukazu.
Zergatik?
Frantsesezko saioetako kazetaririk onena izendatu berri naute.
Berdin dio. Ezin duzu jadanik zerbitzu ofizialetan lan egin.
Baina fabrika daukazu.
Fabrika zigorra al da?
Horra gaitzespenezko iritzi bat langileentzat, boterean egonik ere.
Ez dut nik erabaki.
Horrela konpontzen dira kasu hauek Sobiet Batasunean.
Ama, gure gauzak eraman dituzte! Ezin izan ditut geldiarazi!
Zer ari zarete?
Tori, aita, zure egunkaria.
Zer esan nahi du honek?
Ministroaren agindua. Villa utzi beharra dago.
-Beste bizileku bat izango duzue. -Non?
Hemen da.
Okerragoa izan zitekeen.
Hemen jar ditzakezu umeak.
Nor da emakume hori?
Adiskide bat.
Haren anaia aitarekin dago. Elkarrekin lan egingo dugu.
Haren anaia espetxean dago, aita bezala?
-Nork esan dizu hori? -Eskolan denek esaten dute.
Zu al zara Londonova?
Bai. Ezagutzen duzu nire senarra?
Haren berri dut berarekin zeuden kideen bitartez.
Lan bila nabil, eta presa handia dut.
Ez dakit ezer egiten.
Berdin dio. Erakutsiko dizugu.
-Eta zu? -Lana aurkitu dut Autorenova-n.
Oso ondo. Hemen ondoan da. Auzoak izango zarete.
Nahi baduzu, hilabete amaieran has zaitezke.
Oso ondo. Eskerrik asko.
-Elkarrekin egon nahi genuke. -Ahal bada.
Saiatuko gara hori konpontzen.
Zatoz, ba!
-Ihes eginarazi diezu. -Ez, ez.
Bai, ba. Ohituta nago. Etengabe gertatzen zait.
Ikusi duzu? Alderdiko idazkari nagusia atxilotu dute.
Noraino joango ote dira?
Gérardez hitz egiteko idatzi nion, ez ninduen sekula hartu.
Bukatu da. Atxilotze honek dena argituko du.
Zer diote zure egunkarian?
Atxilotze guztien erantzulea bera omen dela.
Eta Gérarden atxilotzearena ere bai.
Bere politika ekonomiko penagarria ezkutatzeko…
…purga bat egin zuen gaitzesten zituen arduradunen artean.
Badakit zer diodan. Jakingo bazenu nola jazarri nauten!
Ikusiko duzu. Laster askatuko dute Gérard.
Alderdiaren egunkariko erredaktoreburua zen.
Handik aste batzuetara, atxilotu egin zuten hura ere.
Aitortu, eta estatuaren aurkako konspirazioaz salatu zuten.
Kondenatu, eta exekutatu egin zuten.
Hona hemen.
Atsegin handia opa dizut.
Eseri.
Eseri, eseri.
6 hilabetetan dozena bat galdetzaile nekatu dituzu.
Komandantea bera ere nazkatu duzu azkenean.
Ez kezkatu, ordea, ez dio axolarik.
Hasieratik hasiko gara berriz.
Galdetzaile asko ditugu oraindik, eta, batez ere… denbora asko.
Zuri dena aitorrarazteko behar den denbora.
Urtebete…
Gehiago, behar izanez gero.
Bost hilabete ditut zuri aitorrarazteko.
Beraz, ez dut presarik.
Ez dakizu zer-nolako katramila daukazun zain.
Jantzi hau.
Altxa zaitez, mesedez.
Ibili.
Gerora jakin nuenez…
…Kohoutek, antzinako erregimenean eta nazien okupazioa bitartean,…
…polizia izan zen, errepresio antikomunistaren arduraduna.
"1947an harremanak izan nituen Genevan Noel Fieldekin".
Sinatu hau, mesedez.
Baina alderdiak badaki. Txosten bat egin nuen horretaz.
Hobeto, ba. Sinatu.
Alderdiak ondo daki hori.
"Harreman horietarako…
…Noel Fieldek ordaindu zidan…
Zenbat ordaindu zizun?
"Harreman horietarako", ez; "harreman horiek bitartean"…
Erietxeko gastuak ordaintzeko zen. Alderdiak baimena eman zidan.
Nork dio ezetz? Beraz, dirua eman zizun?
-Bai. -Zenbat?
Ez naiz gogoratzen. Orain dela 5 urte izan zen.
Ibili.
Dirua ez zidan, ordea, harreman horiengatik eman!
Nazien eremuetan gaixotutako nire birikak sendatzeko baizik!
Alderdiak bazekien Fielden zerbitzua deportatu ohientzat zela!
Segi.
Zenbat diru eman zizun Fieldek? 300 suitzar libera? Gutxiago?
-Gehiago. -Zenbat?
-Bizpahiru bider gehiago. -Hormari begira.
Demagun 800 libera. Bai?
Gertaera bat finkatu dugu, ba. Gertaerak interesatzen zaizkit niri.
"1947an…
Hurbildu zaitez.
…Noel Fieldek 800 suitzar libera eman zizkidan".
Sinatuko al duzu?
-Alderdiak ondo daki hori, ordea… -Mesedez.
Szöny hiltzera kondenatu zuten Rajken epaiketan…
…eta hark 300 libera baizik ez zituen jaso.
-Baina nik… -Zure erietxerako zen, badakit.
Inork ez du kontrakoa esan.
"1947an, Suitzan nengoela…
…Noel Field estatubatuar espioiarekin harremana izan nuen".
Sina ezazu hau.
Ez. 1947an ez nekien Noel Field espioia zenik.
Noel Field estatubatuar espioi bat al da?
Bai.
Rajk traidorearen epaiketan argi geratu zen Field espioi bat zela?
Bai.
Alderdiaren ebazpen honetan Rajk traidorea kondenatzen duzu.
-Ebazpen hori sinatu zenuen? -Bai.
-Ezkutatzeko azpijoko bat… -Ez!
Rajken epaiketak argi finkatu zuen 1947an Field espioi bat zela.
Bai, baina 1947an ez genekien Field espioia zela.
1947an Necker espioiarekin harremanetan jarri zinen…
-…zeina 1949an harrapatu baitzuten? -Bai.
Esazu, ba.
"1947an, Suitzan nengoen artean, harremanetan egon nintzen…
…Noel Field estatubatuar espioiarekin".
Bai, baina 1947an ezin nuen jakin 1949an agerian geratuko zena.
1947an inork ezin zuen aurrez jakin Noel Field espioia zela!
Oso ondo.
Gertaera bakoitza objektiboki balioztatu beharra dago.
Gero balioztatuko dugu alde subjektiboa.
Noel Field estatubatuar espioi bat zen.
-Harremanetan egon zinen harekin. -Bai, zeren eta…
-Zer-nolako harremanetan? -Zeren eta…
Espioi-harremanetan.
-Ez horixe! -Bere izenez izendatu gauzak.
Ez horixe! Gaixorik eta dirurik gabe nengoen…
…eta hura erietxe baten zuzendaria zen Genevan!
Ez naiz gizarte-laguntzaile bat.
Nola egin zenituen espioi-harremanak Noel Fieldekin?
Ez zen espioi-harremana.
Hau sinatua duzu.
"1947an, Suitzan nengoen artean…
…Noel Field estatubatuar espioiarekin harremana izan nuen".
"1947an, Suitzan, Noel Fieldek 800 suitzar libera eman zizkidan".
Gertaera horiek lot itzazu.
Erietxerako!
Estatubatuar espioi batek buruzagi komunista bati erietxea ordaindu?
Gertaerak aipatzen besterik ez gara ari.
Berriz diotsut: alderdi subjektiboak…
…geroztikako fase batean landuko dira.
"1947an Noel Fieldekin harremanetan jarri nintzen".
"Field estatubatuar espioia zenez…
Modurik zuretzat onenean laburbildu dut.
…espioi-harremanak izateaz objektiboki erruduna naiz".
"Garai hartan, Noel Fieldek 800 suitzar libera eman zizkidan".
Horra. Sinatu nahi baduzu…
Ikusten duzunez, alderdi subjektibo guztiak kendu ditut.
Barkatu.
Kopia ere bai. Itzulpenerako da.
Kamarada aholkularientzat.
Ahaztu egin zait.
Emaztearen gutun bat daukat zuretzat.
Gero, lo pixka bat egingo duzu.
Arauzko jarrera.
Eseri.
Nagusiari ahaztu egin zaio eranskin txiki hau zuri sinaraztea.
"Nazioarteko Brigadetako boluntario ohiek aitortzen dute…
…trotskistak eta traidoreak direla…
…eta haien buru izateak haien mailan jartzen nau, objektiboki".
Sinatu.
Gero, nahi baduzu, zeure familiari idatzi ahal izango diozu.
"Gazteria Komunistan, Smirkovskyren gidaritzapean lan egina nintzen".
"Haren iragan trotskista ondo ezaguna da".
Ez dut sekula hori esan.
Ez zenuen Smirkovskyrekin lan egin?
Bai, baina ez dut sekula esan trotskista denik.
Hori berak esan zuen.
-Haren sinadura ezagutzen duzu? -Ez.
Harena da, ba. Baieztatu besterik ez duzu egingo haren aitorpena.
Konbentzituta gaude Espainiara joan aurretik trotskista zinela.
Nondik atera duzu hori?
Hau idatzi behar da.
1936an, ostatu eman zenion Moskuko zure hotelean…
…Wagner delako trotskista bati, alderditik boteari.
Zalantzak zenituen Moskuko epaiketaz.
Zerbait sartu beharra daukat galdera honetan.
Hurbildu zaitez.
"Moskun, trotskista asko atxilotu zituzten hotel batean bizi nintzen".
Errepublikako lehendakaria eta alderdiko idazkaria poztuko dira.
Hotel berean bizi izan ziren.
Hain zuzen ere. Alderdiko idazkari nagusi ohia…
…hemen dago.
Ez egin ilusiorik. Horrek ez zaitu errugabetuko. Aitzitik.
Postu garrantzitsuetan jarri zintuztetela frogatzen du horrek…
…estatubatuar inperialisten mesedetan.
-Zuk diozu hori. -Ez, berak esango du.
Eta zuk hark esandakoa baieztatuko duzu. Hasia da jadanik.
Ez dut sekula halakorik sinatuko.
Bai. Sinatuko duzu. Besteek bezala.
Zer uste duzu, alderdiak arinkeriaz atxilotu duela idazkari nagusia?
Idazkariak gutun asko trukatzen zituen Zilliacus britainiarrarekin.
Posta diplomatikoz bidaltzen ziren gutunak: zure zerbitzutik, alegia.
Zenbat gutun?
Zilliacusek bake-mugimenduan ziharduen.
"Intelligent Service"ko agentea zen Zilliacus.
Erantsi. "Adierazten dut jaso eta bidali nituela…"
-Zenbat gutun? Lau? Bost? -Ez, bi.
"Bost".
Itzultzera eramango dut. Gero sinatuko duzu.
Jantzi hori berriz!
Eta ibili. Ibili!
Itzulita dago. Orain sina dezakezu.
Gero lotara joango zara.
Zer!
Ez da berdina. Itxaron, irakurri egingo dut.
Kopia da.
Ez, ez da gauza bera!
Bai. Nekatuta zaude.
-Ez duzu kopia idatzi. -Bai, ba.
-Ez. -Zoaz lotara.
Zuk sinatutako galdeketa batzuen ondorioz…
…eta hala baieztatzen dute hainbat lekukotasunek…
…zuk entregatu zenion Gestapori batzorde zentral klandestinoa…
…eta Fuciken heriotza eragin zenuen hala, zeharka.
Lekukotasunak? Zer da zikinkeria hori?
Material hori guztia laburtu behar dugu.
"Frantzian paper faltsuak eman, eta Klecanen itzulera antolatu nuen".
Klecan Espainiako zuen talde trotskistako burua zela esan zenuen.
Eta talde horren buruzagitzat aitortu duzu hemen zeure burua.
-Zer egin esan zidaten… -Eserita egon.
Zer egin esan zidaten. Klecan Frantzian zegoen.
Espetxetik atera genuen, eta paper faltsuak eman…
Klecanek entregatu zizkion Fuck eta batzorde zentrala Gestapori?
-Klecanek ez zion torturari eutsi. -Nola dakizu? Han al zeunden?
-Esan egin zidaten. -Ez dago frogatuta.
Baina zure talde trotskistako batzuek diote entzun zizutela…
…batzorde zentrala Gestapori entregatzeko Klecani agintzen.
-Klecan… -Lekukotasunak dauzkagu.
Batzorde zentral klandestinoaren kontu hori…
…Reicinen galdeketan dago, eta sinatu du dagoeneko.
Tori. Alda itzazu.
"Espainian, begikoago nituen buruzagi anarkistak…
…alderdikoak baino".
Ez, ez dut hori sinatuko.
Espainian, Pasionaria eta Durruti bezalako buruzagiak miresten nituen.
Ibili.
Ibiltzeko esan zaizu!
Hainbat egun daramatzagu kontu honekin trabatuta.
Nire irteera atzeratu ere egin behar izan dut.
Zure gaztaroko jarduera anarkista kontuan hartuta…
-Ez dut jarduera anarkistarik izan. -Bai!
Prefektura bat leherrarazi nahi izan zenuen.
15 urte nituen, ordea.
Joerak gorpuzten diren garaia da.
Hau formala hutsa da. Eskuburdinak.
Ezin zaitugu oinarri horrekin epaitu.
Txosten administratibo hutsak dira.
Alderdiak material gutxirekin zigor zorrotz batera kondena zaitzake…
…edo material askorekin zigor txiki batera.
Alderdiaz erabat fidatzea da zure aukera bakarra.
Horra. Oporrak hartu ahal izango ditut, beraz.
"Albaceten, Nazioarteko Brigaden Egoitza Nagusian…
-…Dapchevith titista ezagutu nuen". -Ez.
Zuk aurretik esandakoa laburtzen ari naiz.
Ez! Dapchevitch ezagutu nuen, eta baita ere Luigi Longo, Pajetta…
Hormari begira!
Hori ez zaigu oraindik interesatzen.
Ez dut sekula "titista" hitza esan.
Ez da hitz bat!
Gure etsaiak definitzeko kontzeptu politiko bat da!
Baina 1937an, Espainian, jugoslaviar komunistak zeuden…
…ez zegoen titistarik.
Ministroordea izan zara? Ez dakizu dialektikaren hastapena ere.
Alderdiak gaur ezarritako egien argitan epaitu behar da iragana.
Ba al dakizu titismoa zer den?
Esan ezazu!
Titismoaren salaketa onartu nuen.
Ez aipatu onarpen hori!
Dapchevich titista da, Titoren ministroa denez.
Eguna ikusten duzu? Ez zara hau sinatu aurretik oheratuko!
Egun on.
-Zer moduz oporrak? -Sasoian etorri naiz.
Premia dugu. Hemen, zaharrak berri.
Bazterrak nahasten betiere. Ezagun du judua dela.
Emazteari Frantziara itzultzeko esanez aholku ona eman diozu.
Hori zuen onena.
Ikusi duzu?
Zer ba? Ez al diozu idatzi?
Eseri, eseri.
Alderdiko zuzendaritzak txosten bat eskatu du…
…honen guztiaren laburpena izango dena…
…eta zure jarduera guztiak islatuko dituena.
Kamarada aholkulariei bururatu zaie hori, denbora irabazteko.
-Urkatu egingo naute. -Ez horixe.
Txostena ez da epaitegiarentzat, barruko lan-txosten bat da.
Zurekin akusatutakoek sinatu dute jadanik berena.
Zureak baino askoz larriagoak dira.
"1947an, Genevan, espioi-harremanak izan nituen Noel Fieldekin…
…estatubatuar agente ezagunarekin".
"Nik emandako informazioa 800 suitzar liberarekin ordaindu zidan".
Nik emandako informazioa ordaindu?
Ezinezkoa da, baina!
Alderdiak formulazio hori onartu du.
Berak bezala egizu. Komunista ona zarela erakuts ezazu.
Espioi trotskista naizela sinarazi nahi didazu?
Oraindik komunista zarelako lortu duzu zeure hutsegiteak aitortzea.
Aitorpenak dira autokritikaren formarik gorena.
Eta autokritikaren sena da komunistaren bertute nagusia.
Zuzenketak eskatzen dituzte.
Hajdu zure adiskideaz. "Sionista" jarri "trotskista"ren ordez.
Judua da, ez sionista.
Herri-demokrazia batean gaude.
"Judu" hitza laido bat da. "Sionista" idatziko dugu.
"Sionista" kalifikatzaile politiko bat da.
"Judu" hitza debekatuta dago Errusian. "Hebrear" esaten da.
"Hebrear" esan, ba. "Sionista" ez da gauza bera.
"Hebrear" hitzak ez du belarrira ondo ematen.
"Sionista" idatziko dugu. Hala agindu digute.
Horra. Goazen aurrera.
Itxaron. Hau fiskalaren prozedura da.
Gero, defentsarena idatziko dugu, zuk diktatuta.
Sekula ez zen defentsarako txostenik egin.
"Trotskista", "titista", "burges", "nazionalista" entzutearen poderioz…
…hitz horiek zentzu guztia galtzen dute.
Behartu izan banindute esatera…
…"Nire seme Michel trotskistak urtebete du", sinatu egingo nukeen.
Irtenbide bakarra nuen: suizidioa.
Bi aldiz saiatu nintzen.
Eta komunista zara, hala ere. Ez dut ulertzen.
Edo bai. Fedea da.
Eliza maite ez duten fededunak zarete.
Zein?
Asko daude. Eta Jainkoa hilik dago. Orain izan gaitezke komunista.
Zer gertatu zitzaion Field hari?
1955ean, Hungarian, espetxetik irten, eta birgaitu egin zuten.
Hungarian dago oraindik ere. Ez du mendebaldera etorri nahi izan.
Zer zen, azken finean? Estatubatuar agentea edo errusiar agentea?
Bere oroimenak idatziko ditu, beharbada.
Zergatik aukeratu zuten rol hura jokatzeko?
Espainiako gerra ondoren…
…estatubatuarren zerbitzu bat zuzendu zuen iheslariei laguntzeko…
…Marseillan eta Genevan.
Han ezagutu zituen Europako Erdialdeko komunista asko.
Aldi berean Allen Dullesekin harremanetan segitzen zuen…
…zeina estatubatuarren informazio sare baten burua baitzen.
Ez da hain sinplea. Sobiet Batasuna eta Estatu Batuak aliatuak ziren.
Gero, Gerra Hotza etorri zen.
Orduan estatubatuarrek Field beren zerbitzutik bota zuten…
…komunista gehiegi ezagutzen zituelako.
Eta estatubatuar agentetzat aurkeztu zuten sobietarrek.
20 hilabete daramatzazu, ba, espetxean eta galdeketetan.
Buruz ikasi hau: galderak eta erantzunak.
Eramazue.
Benda jar ezazu.
"Estatuaren kontrako konpirazioaren zure jardunaz den-dena esan duzu?"
"Bai, ez dut ezer ezkutatu ez instrukzioan eta ez epaitegian".
"Aitortzen dut konspirazioan parte hartu dudala".
Zure testua esazu hark hitz egiten bukatzean.
Entsaiatu dugun bezala.
-Hemen zaudete. -Badaki bere testua.
Kendu hau.
Ez duzu itxura onik. Zenbat aldiz astean ateratzen zara patiora?
Sekula ez 21 hilabetetan.
Sekula ez? Eskerrak amaierara heldu garen!
Ez da beti erraza izan. Jarri berriz hau.
Zure buruzagiaren eta gaizkideen aurrez aurre jarriko zaitugu orain.
Aurrez aurreko honetako jarreraz txostena eskatu digu alderdiak.
Kendu benda.
Eseri hor.
…maiz bidaiatzen zuen herri-demokrazietara.
…hemen nirekin harremanetan zegoen, Polonian Gomulkarekin…
…Jugoslavian Titorekin eta haren faxistekin…
…Hungarian Rajkekin, eta Bulgarian Kostovekin.
Elkarrekin geunden, azkenean, tranpa berean harrapatuak.
Alderdiko idazkari nagusia, lehen atxiloketak agindu zituena…
…eta segurtasun-ministroa, epaiketa bideratu zuena…
…sobietar aholkulariekin batera.
Estatuaren aurkako konspirazioa hainbat elementurekin eraiki nuen.
Gero jakin nuen idazkari nagusia bere burua hiltzen saiatu zela…
…buruarekin horma joz.
Berriz egin ez zezan, bigungarriak jarri zizkioten ziegan.
Beste batean, bakarrik zegoela…
…atea giltzaz itxi, eta bere burua urkatu nahi izan zuen.
Atea bota, eta doi-doi salbatu zuten.
Haren salbatzaileari domina bat eman zioten balentria harengatik.
…gerra aurretik eta bitartean mendebaldean bizi izandako gizonak.
Hala sartu nuen alderdian Bedrich Geminder nazionalista burgesa…
…eta, segurtasunean, Josef Pavel eta Karel Šváb…
…kanpo-harremanetan, ministroordea…
Zergatik hemen ezeztatu? Inork ez du jakingo.
Aurrez aurreko honetako jarreraz txostena eskatu digu alderdiak.
Ezeztatu egiten baduzu, ateak itxita izango da epaiketa.
Bizirik iraun behar da. Epaiketan esango duzu egia.
Hau dena sinatu duzu.
Estatuaren aurkako konspirazioan parte hartu nuen…
…alderdiko idazkari nagusiaren gidaritzapean.
Talde trotskistaren ardura nuen kanpo-harremanetarako ministerioan.
Ondo egin duzu guk emandako testuari atxikiz.
Horri esker, epaiketa publikoan agertuko zara.
Idazkari nagusiak zuzendaritza ideologikora mugatzen du bere rola.
Moskun Bukharinek gauza bera egin, baina lepoa galdu zuen.
Orain hau dena ikasi behar duzu.
Ez kezkatu. Bera hor egongo da.
"Espioitzari buruzko zenbat gutun bidali zenizkion Zilliacusi?"
Erantzuna.
"Bi, edo bost. Ez nituen erregistratu, aztarnarik ez uzteko".
Fiskala: "Zehatzagoa izan. Hamar gutun omen ziren".
Erantzuna.
"Onartzen dut hamar izan zitezkeela".
Injekzioa.
Kaltzioa da.
Berotu egiten zaitu, ezta?
Gazta bat bezain zuri zaude. Konpondu egin beharko da hori.
"Nire sen burgesaren eraginez, karrera egiteko helburuz…
Ez!
"Nire sen burgesaren eraginez, karrera egiteko helburuz…
Ez. "Neurekoia." "Burgesa eta neurekoia".
"Nire sen burges eta neurekoiaren eraginez, karrera egiteko helburuz…
…mendebaldean bizi izan nintzenean kosmopolita bihurtu nintzen…
…eta alde burgesera joan nintzen.
Oso ondo dago.
Ez, ez dago batere ondo.
Testua ondo dago.
Ez duzu inor konbentzituko erruduna zarela.
Ikasi 15 orri hauek ostegunerako.
Egiatasun handiagoz hitz egin behar duzu.
Ez dakizu zer suertea duzun epaiketa horretan egoteaz.
Ez zara jadanik akusatu nagusia.
-Injekziorako da? -Bai, 5 baizik ez dira geratzen.
Ondo dago hori. Kolorea ematen du.
Kendu hori.
Novak doktorea, Estatuko Epaitegiko lehendakaria.
Kondenatua izan zara?
Bai, bi aldiz. 1931n eta 1933n. Gero Parisen, 1942an.
Zer arrazoirengatik?
Lehenengoan, jarduera komunistagatik.
Bigarrenean, nazien kontrako borrokan parte hartzeagatik.
Ez ezazu hori idatzi.
Ba al duzu abokaturik?
Ez, eta ez dut nahi.
Legeak hala eskatzen du. Estatuak bat jarriko dizu.
Ruzick jauna, zure abokatua.
Zure kasua larria den arren, ondo zaintzen zaitu estatuak.
Mimatu ere bai.
Bazkatu egiten nau, antzara bat bezala.
-Zer diozu? -Larria omen da nire kasua?
Heriotza-zigorraren arriskuan zaude.
Zigor hori merezi duzu, hala aurreikusten du legeak.
Bide bakarra duzu zigor arinago bat izateko…
…zure burua errudun aitortzea eta epaitegian jarrera ona izatea.
"Zein zen zure rola konspirazio-zentroan?"
"Aitortzen dut konspiratzaile gisa negoziatu egin nituela…
…alderdiaren idazkari nagusiak eta Zilliacus agente britainiarrak…
…izan zituzten espioi-harremanak…
…eta nire ministerioko posta diplomatikoa erabili nuela".
"Gainera, harremanetan nengoen Noel Field estatubatuar espioiarekin…
…eta espioi-informazioa jakinarazi nion".
Fiskalarekin hitz egin berri dut.
Haren ustez, zure kasua da larritasun gutxienekoa.
15 urte, gehienez.
Esan nizun, epaiketa hau zure aukera da.
Ondo portatu. Desbideratzen bazara, zure familiak jasango du.
Kamarada segurtasun-ministroak ikusi egin nahi zaitu.
Alderdiaren eta errepublikako lehendakariaren izenean…
…arren eskatzen dizut:
Epaitegiaren txostenari atxiki behar zakizkio.
Zerbitzu handi bat egingo diozu horrela alderdiari.
Egoera larria da. Gerra arriskua dago.
Bere interesak gidatuta jokatuko duzula espero du zugandik alderdiak.
Kontuan hartuko zaizu.
Zure familia alderdiaren babespean dago.
Ez du epaiketa honen ondoriorik jasango.
Epaiketa bezperan, traje berri baten bila joan ziren etxera.
Ez ahaztu gorbata.
-Hauek? -Bai.
-Laster askatuko dute? -Ez dakit, andrea.
Etorriko al da?
Anaiaren gauzen bila ere etorri dira. Gaur etxeratuko dira, agian.
Eskolara, umeok.
"Bi errugabe salbatu Sacco eta Vanzetti"
Gerora jakin genuen ezen Golkhin kontseilariaren gizonek…
…exekutatutako gizonen errautsak desagerraraztean…
…errepidea izoztuta aurkiturik, han sakabanatu zituztela errautsak.
Eta txoferra txantxetan aritu zen.
Aurreneko aldia da 14 lagun nire Tatraplanen daramatzadana.
Gu hirurok eta poltsako hamaika.
Hasi da ekitaldia.
Akusatuei mintzatzen natzaie.
Errespetatu al da legeak aurreikusitako epea?
Bai.
Akusatuei aholkatzen diet erne entzun dezatela akusazio-akta…
…eta eskatzen diet erabil dezatela beren iritzia adierazteko eskubidea.
Nahi duten bezala bideratu dezakete akusatuek beren defentsa.
Kamarada fiskalari ematen diot hitza.
Errepublikako segurtasun- ministerioak egindako ikerketak…
…argitu du ezen estatubatuar inperialistek…
…mundua menderatuko dutela ziurtatzeko…
…antolatu zutela, II Mundu Gerra ondoren,…
…herrien bakearen aurkako konspirazio bat.
Herri-demokrazietako herrialde guztietan…
…zentro klandestinoak sortu zituzten, elementu ustelduekin.
Akusatzen ditut…
…traidoreak, trotskistak, titistak, sionistak, nazionalista burgesak…
…herriaren etsaiak direnez…
…konspirazio-zentro bat sortu izanaz…
…estatubatuar inperialisten zerbitzura…
…eta mendebaldeko informazio -agentzien gidaritzapean…
…herria Sobiet Batasunarekiko adiskidetasunetik aldentzeko…
…erregimena erorarazteko…
…sozialismoaren eraikuntza geldiarazteko…
…eta kapitalismoa berrezartzeko.
Baina nahiz konspiratzaileek eta haien buruzagiek…
…alderdian eta estatuan posizio garrantzitsuak lortu dituzten…
…ez dute erdietsi, Titok Jugoslavian bezala,…
…boterea usurpatzea eta beren helburu kriminala iristea.
Gure herriak Sobiet Batasunari dion leialtasun hautsezinari esker…
…azpiratu egin da konspirazioa.
Aipatutako gertaeretan oinarrituta, akusatuak:
Alderdiko idazkari nagusi ohia, jatorriz judua.
Alderdiko nazioarteko harreman saileko buruzagi ohia…
…jatorriz judua.
Sail ekonomikoko buruzagi ohia, jatorriz judua.
Txekiarra, alderdiko idazkari nagusi ohiaren albokoa.
Eslovakiarra, kanpo-harremanetarako ministro ohia.
Jatorriz judua, defentsa nazionaleko ministroorde ohia.
Txekiarra, segurtasun-ministroorde ohia…
…jatorriz judua.
Jatorriz juduak, biak, kanpo- harremanetarako ministroorde ohiak.
Jatorriz judua…
Jatorriz juduak, biak, merkataritzako ministroorde ohiak.
Jatorriz judua, finantza-ministroorde ohia.
Jatorriz judua, alderdiko eskualde batzordeko idazkari ohia.
Jatorriz judua, alderdiko egunkariaren erredakzioburu ohia.
Horiek guztiak akusatzen ditut…
Akusazio-aktaren irakurketak iraun zuen hiru orduetan…
…erabateko isiltasuna dago aretoan.
Filmatu egiten gaituzte…
…eta hala izango gara areto ilunetan ikuskizun.
Ekitaldia eten egin da.
Eserita gelditu.
Zigarro bat?
Kafea?
Ondo al zaude?
-Bitaminak. -Eseri.
Ondo al zaude?
Zigarro bat?
Irentsi.
Epaiketa politiko bat da. Alderdiak ez du hildakorik nahi.
Ireki ahoa. Bitaminak dira. Irentsi.
Zerbaiten beharra duzu?
Lehendakariak epaiketa ondo ateratzea nahi du. Zuen esku dago.
Kafea eman al diozu?
-Zer moduz? -Ondo.
Albiste bila joan naiz.
Ez da heriotza-zigorrik izango.
Alderdiak ez du hildakoen beharrik, epaiketa bat behar du…
…goi maila politikoko epaiketa bat.
Heriotza-zigor bat edo bi badaude, forma hutsekoak izango dira.
Baina norbaitek epaitegiaren aurrean bere burua ezeztatzen badu…
…mikroa eten, eta ez zaio aretoan entzungo.
Eta akusazioaren 20 lekukoei deituko zaie.
Nirea da.
Ekitaldia zabalik dago.
Zuzenean emititzen ari gara berriz…
…estatuaren aurkako konspirazio-zentroaren epaiketa.
Segurtasun-ministro oiharen lekukotasuna entzungo duzue.
Noel Field estatubatuar espioiak…
…zeina agerian utzi baitzuen Hungariako epaiketak…
…adierazi zuen bere lekukotasunean…
…espioitza-sare bat antolatu zuela gure herrian.
Nola ezkutatu zenuen horri buruz zenekiena?
Haren lekukotasuna ezin ezabatu genuenez…
…ikerketa ofiziala egiteko agindua eman nuen.
Auzitan zeudenei abisatu nien, beren defentsa presta zezaten.
Testu-aldaketa txiki bat dago hemen. Ikasi egin behar duzu.
Gero zure txanda izango da.
Zure lekukotasunaren hasiera errepasatuko dugu.
-Badakit, ziur esaten dizut. -Galdera:
"Zerk eraman zintuen errepublikaren etsai gisa lana aktiboki egitera?"
"Giro burgesean hazi nintzen, masa langileak arrotzak zitzaizkidan…"
-Interprete bat nahi duzu? -Ez.
Galderak ulertzen dituzu, eta gai izango zara haiei erantzuteko?
Bai.
Zein eskolatan egon zinen?
Ostravako eskola alemanean.
-Zein hizkuntza dakizu ondo? -Alemana.
Ondo-ondo dakizu alemana?
Aspaldi ez naizela alemanez mintzatu.
Berez, ez duzu ezein hizkuntza behar bezala hitz egiten.
Kosmopolita tipiko bat zara.
Zer jarrera zenituen langileekiko?
Ni…
Axolagabea nintzaien.
Ondo ulertu al duzu galdera?
Zer jarrera zenituen langileekiko?
Axolagabea nintzen herri langilearen interesekiko.
Ez naiz sekula egon…
Axolagabea nintzen herri langilearen interesekiko.
Ez naiz sekula egon hari atxikia.
Haren interes nazionalak arrotzak izan zaizkit beti.
Zure txanda izango da.
Gogora ezazu: zure jarreraren araberakoa izango da dena.
Giro burges batean hazi nintzen.
Langile masak arrotzak izan zaizkit beti.
Eta nire sen burgesari utzi nion neure burua gidatzen.
Sen burges eta neurekoiari.
Nire karrera eta bizitza pertsonala, alegia.
Mendebaldean 11 urtez egindako egonaldiak aldatu ninduen.
Kosmopolita bihurtu, eta alde burgesera aldatu nintzen.
Aitortzen dut erruduna naizela, parte hartu bainuen…
…1948tik atxilotu ninduten eguna arte…
…estatuaren aurkako konspirazio-zentroan.
Nire erabateko erruduntasuna aitortzen dut…
Irratian aipatzen duten gizona ez da nire aita, ezta?
-Ez, maitea. -Hori esan diet eskolako lagunei.
Zoaz ohera zu ere.
…espioi-harremanak Zilliacus britainiar agentearekin…
…eta, horretarako, ministerioaren posta diplomatikoa erabili izana.
Horrez gainera, nik neuk espioi-harremanak izan nituen…
…Noel Field estatubatuar agentearekin…
…eta espioi-informazioak jakinarazi nizkion.
Emazteak lehendakariari idatzi zion, ezaguna baitzuen…
…nire aitorpenak sortu zion txundimena eta etsipena adierazteko.
Londonovaren gutuna irakurriko dizugu.
Epaitegian epaitutako traidoreetako baten emaztea da…
…eta errepublikako lehendakariari bidali dio gutuna.
"Gottwald lehendakariari: nire senarra atxilotu ondoren…
…haren bizitzaz eta jardueraz neuzkan elementuekin…
…traidore batzuen biktima izan zela uste nuen…
…senarraz baliatu baitziren beren jarduera kriminalak ezkutatzeko.
Baina akusazio-akta eta haren aitorpenak entzun ondoren…
…nire itxaropenek lur jo dute.
Nire senarra ez zen biktima izan, traizio egin zion bere alderdiari…
…traizio egin zion bere herriari.
Handia da nire pena, gizakia naizenez.
Baina komunista gisa, pozten naiz herriaren eta bakearen interesez…
…estatuaren konspirazio-zentroa agerian geratu delako.
Eta bat egiten dut gure herriko jende zintzoarekin…
…epaitzen ari zareten traidoreen bidezko zigorra eskatzeko.
Fabrikako zuzendaria ez naizenetik, lehenago joan naiteke.
Niregatik.
Kontratatu ez baninduzun…
Ez, ez. Jatorriz ez naiz langile girokoa…
…eta mendebaldean egon nintzen gerra garaian.
Entzun: ez zaitut gaitzesten. Badakit egiaz ari zarela.
Baina hutsegite bat egin duzu gutun hori idazten.
Hasteko, lehendakariari idatzia da, eta ez irratian irakurtzeko.
Entzun zenion, ez? Errudun aitortu zuen bere burua.
Gehiegi entzun nuen.
Lekukotasunak, akusazio-akta, aitorpenak… gezurra da dena.
Buruz ikasi dutela dirudi. Ez dut epaiketa hori sinesten.
Alderdiak zergatik egingo luke epaiketa hori, egia ez balitz?
-Aurrekariak izan dira. -Hain zuzen ere.
Akusazio-aktari eta eztabaidei antisemitismo kutsua darie.
Onartezina da.
Bezperako heroiak espioi eta traidore bihurtzen dira.
Ez dut ulertzen.
Ez nago konforme.
Nire alderdi-txartela itzultzea erabaki dut.
Badakizu zer arriskatzen duzun?
Zergatik aitortuko ote zuen bera bezalako gizonak?
Berak, ordea…
Egun batean esango digula espero dut.
Akusazio-akta entzun ondoren…
…berriz aztertu nuen Reicinen okupazio garaiko jarduera…
…eta ondorioztatu nuen hark Gestapori entregatu ziola…
…Julius Fucik eta batzorde zentral klandestinoa.
Batzorde zentral klandestinoaren kontu hori? Baztertu.
Reisingen txostenean jarri genuen hori. Sinatu du jadanik.
Amaitzeko, Fuciken azken hitzak esan nahi nizkizueke.
"Etorkizunaren alde leial bizi izan dena…
…eta bere edertasunagatik eroria, harrian landutako irudi bat da".
"Baina iraganaren hautsaz nahi izan duenak…
…presa bat jaso iraultzaren korrontearen kontra…
…zur ustelduzko txotxongilo bat besterik ez da…
…sorbaldak galoiz josita bazeuzkan ere".
"Gizonak, hainbeste maite zintuztedan…
…erne egon!"
Fucikova, erresistentziako heroiaren alargunaren adierazpenak…
…epaileek aise ahaztuko ez duten zirrara eragin du.
Konspirazio buruak hauxe esan du alargunak baino lehenago:
"Gure konspirazio-zentroak ehunka lagun zituen".
Lana emango die epaileei.
-Etorriko zara? -Bai.
Segituko dut, kamarada.
Hiru aulki soil dardarka dauzka…
…traizioaren banpiro horiek egindako krimenen zamak.
Herritar guztiek beren buruzagia ikusi behar lukete.
Ile gorria, garondo agresiboa, Judasen bekain iletsuak…
…bere krimenez eraikitako teilatupe ikaragarrian dago orain.
Gizon hila da. Zakurrei, zakur-heriotza.
Ireki da ekitaldia
1939an, espioi-harremanak egin nituen Londresen.
Norekin?
Emmanuel Troska estatubatuar agentearekin.
Emigrazioko alderdi komunistari buruzko informazioa eman nion…
…eta alderdiak Ingalaterran zituen buruzagiena.
Segi, segi.
Harremanak izan nituen ere bai Hamson britainiar agentearekin.
Azken horrek deitu ninduen 1944ko abenduan…
…informazio-ministerioko elkarrizketa batera.
…britainiar informazio-ministerioan…
…nire jarduera subertsiboa zela eta…
…gure herrian…
…nire herrian, hura askatu orduko.
Zoaz zeure lekura!
Ekitaldia eten egin da.
Barregarri utzi nahi izan duzu justizia…
…eta zure nagusi inperialisten jokoan zabiltza oraindik.
Biziarekin ordainduko duzu.
Saldua!
Ez ezazu askatu.
Bizia arriskuan jarri du egin duenarekin.
Nahita egin du. Borondate txarra izan du beti.
Epaiketari barre egin nahi dio, baina larrutik ordainduko du.
Zabaldu da ekitaldia.
Jarri zutik sententzia entzuteko.
Estatuko epaitegiak entzun ditu 1952ko azaroaren 20tik 27ra…
…konspirazio-zentroko buruzagien estatuaren aurkako auzi kriminalari…
…buruzko eztabaidak.
Errepublikaren izenean…
…heriotza-zigorrera kondenatu dira…
…heriotza-zigorrera…
Errepublikaren izenean kondenatu dira…
…betiereko espetxe-zigorrera…
Gogoetarako epe bat emango diet akusatuei.
Abokatuei kontsultatu eta erabaki ahal izango dute…
…ea ezarri zaien zigorra onartzen duten.
Epaitegiak gordea du orobat bere ikuspegiak adierazteko eskubidea.
Amaitu da ekitaldia.
Non dago nire galdetzailea?
Non daude gure galdetzaileak?
Non dago nire galdetzailea?
Non daude nire galdetzailea?
Nire galdetzailea ikusi nahi dut. Zoazte haren bila.
Zergatik ez daude hemen gure galdetzaileak?
Non daude galdetzaileak?
Apelazioa egin nahi dut.
Apelazioa egin nahi dut nik ere.
Orain apelazioa egingo dut.
-Nik ere bai. -Hala behar du.
Horra zuen abokatuak.
Eskari bete kamioi daude heriotza-zigorra zuentzat eskatuz.
Nazioarteko egoera okerragotzen ari da.
Mundu-gerraren zorian gaude.
Estatu Batuetan Eisenhower hautatu ondoren, alderdiak zure premia du.
Apelazioa egiten baduzu, fiskalak ere apelazioa egingo du.
Eta urkamendia izango da.
Herrialde osotik datoz eskariak zuen heriotza eskatuz.
Epaitegiaren erabakia onartzen baduzue, barkatu egingo zaizue.
Alderdiak epaiketa behar du, eta ez zuen biziak.
Zabaldu da ekitaldia.
Akusatuei mintzo natzaie. Sententzia onartzen duzue?
Kondena onartzen dut eta ez dut errekurtsorik jarriko.
Kondena onartzen dut.
Onartzen dut.
Kondena onartzen dut.
Kondena onartzen dut…
…eta ez dut errekurtsorik jarriko.
1963an denok birgaitu gintuzten zigorraren aldetik.
Baina batzuk ez dituzte oraindik politikoki birgaitu.
Zergatik ez zuen inork bere burua kazetarien aurrean ezeztatu?
Komunistek ez zigutelako sinetsiko.
Eta aurkariek bakarrik oihukatuko zuten garaipena.
1963an askatu eta birgaitu egin zintuzten?
Ez, 1956an askatu ninduten, baina hori baino konplikatuagoa da.
Stalin hil eta handik urtebetera…
…Beria, segurtasun-ministroa, Sobiet Batasunean exekutatu zuten…
…eta epaiketak antolatu zituzten aholkulari jakin batzuk ere bai.
1955an, batzorde bat epaiketak berrikertzen hasi zen.
Kohoutek eta bere jendea preso sartu zituzten botere-abusuagatik.
Eta gu, bizirik iraun genuenok, espetxean geunden oraindik.
Handik bi urtera, Kohoutek amnistiatu egin zuten…
…baina beste epaiketa batzuetan kondenatutako bere biktima asko…
…espetxean geratu ziren beste bizpahiru urtez.
Ez al zara nitaz oroitzen?
Zer gertatu zitzaigun, jauna?
Ulertzen al duzu zerbait?
1956an, askatu zintuztenean…
…ni preso nengoen.
Orain ez dago jakiterik zer den egia eta zer gezurra.
Baina aginduak eman zituztenek boterean jarraitzen dute.
Aginduak bete nituen.
Mikroak zeuden ni ere zelatatzeko.
Onartuko al didazu garagardo bat?
Zer moduz dago zure emaztea?
Gertaeren ondoren, zu errugabea zinela ulertu zuen ondoren…
…lan handia egin zuen zure alde hemen eta Frantzian.
Eta osasuna? Hobeto? Zaindu beharra dago.
Bai. Lan lasai bat aurkitu dut.
Ez naute sekula gehiago harrapatuko.
Pozten naiz zugatik, jauna.
1968ko apirila
Kohouteken historia gorde egin nahi al duzu?
"Zer gertatu zitzaigun, jauna? Ulertzen al duzu zerbait?"
1968ko abuztuak 20
Ez dut gau osoan begirik bildu.
Benetan argitaratu behar al du hori?
Nik ez, Txekoslovakiar Idazleen Batasunak.
Eskuizkribuaren zain daude.
Egoera ez dago argi, ondo dakizunez.
Indar inperialistak eragin betean ari dira.
-Arriskua duzu ura… -…etsaiaren errotara eramateko!
Lagunduko al didazu?
Orain ez nago jadanik bakarrik.
Alderdia bat dator, eta egia osoa eskatzen du…
…zailtasun batzuk gorabehera.
-Ez ahal dugu damutu beharko! -Agur, laztana.
Esango didate: "Nik, zure lekuan, ez nukeen aitortuko".
Oraindik bizirik zergatik nagoen galdetuko didate.
Nahi duten guztia esango dute.
Baina ez nago jadanik bakarrik.
Alderdiarekin hitz egiten dut, eta gauza bera esaten dugu.
1968ko urtarrilean bota egin zituzten kontserbadoreak…
…txekoslovakiar alderdi komunistako buruzagitzatik.
Aro berri bat hasi zen.
Herriak berriz hartu zuen hitza…
…urte isil, pasibo, ezaxolatu eta mespretxuzko askoren ondoren.
Egina zegoen proba:
Sozialismoa masen askatasunean arraina uretan bezalaxe dago.
Baina, Pragara iritsi nintzen egunean bertan…
…ikusi behar izan nuen neure herria…
…Varsoviako Ituneko 600.000 gizonek eta 6.000 tankek inbaditua.
SESB - ZUENA CSR - GUREA
Esnatu, Lenin! Breznev erotu egin da!
Lenin, esnatu! Erotu egin dira!
ITZULPENA - AZPITITULUAK: Jon Muñoz