"Hitz zaharrak mihian ihartzen direnean…
…doinu berriak sortzen dira bihotzetik". (R. Tagore)
Uttar Pradash Indiako iparraldea
Hindu kulturan, jendea kastatan banatuta dago…
…azpi-azpiko kasta gutxietsia dago, eta "ukiezinak" deitzen diete.
-Luzaroan bizi bedi… -…Talde Arrosa.
Talde Arrosako ehunka emakumeak azpiko kastakoak dira…
…eta tradizioaren aurka borrokatu dira.
Taldearen sortzailearen laguntza izan dute beti:
Sampat Pal, India osoan ospetsua.
-Nor da hori? -Nire alaba.
-Eta mutila? -Bizilagun bat.
-Zer kastakoa zara? -Ukiezina.
Non dago mutila?
-Ihes egin du. -Zure alaba utzirik?
-Eta orain zer? -Alaba gure etxera etorri da.
-Zer nahi duzu? -Mutila alabarekin ezkontzea.
Ezkon dadila.
Ekarri zure alaba.
Hemen dago.
Ekar ezazu hona.
Zergatik zaude hain triste?
-Zergatik aurpegi luze hori? -Eseri.
Neskek argi hitz egingo balute, mundua aldatu egingo litzateke.
Kementsua izan.
Zein da zure izena?
Rekha.
Zergatik zara hain lotsatia?
-Rekha duzu izena? -Bai.
Nola du izena mutilak?
Abhay Singh.
Zenbat urte zeneramatzaten elkarrekin?
Bi urte.
-Zerbait sinatu duzue? -Bai.
-Noiz sinatu zenuten hori? -Non?
Zu zergatik sartzen zara? Ospa!
-Galdetzen ari nintzen… -Galdetu gero.
Babuji-k ez daki ezer. Emakumeen arazo bat da.
Hitz egin argi, neska.
Lotsatia bazara, hil egingo zara.
Ez lotsatu gure aurrean.
Esan denei zure bizitzako kidea aukeratu duzula.
Ez da txarra goragoko kastako norbaitekin ezkontzea.
Maitasunezko ezkontza gauza ona da.
Jendeak janaria eta arropak aukeratzen ditu, zergatik ez kidea?
Gizarteak uste du hori gaizki dagoela. Bai zera!
Aztertu al dute neska? Non dago bere ama?
-Haurdun dago? -3 hilabeteko.
-Mutilarena da umea? -Bai, duela 2 hilabete utzi zuen.
Goazen ba.
Mutilarekin hitz egingo dugu eta ezkondu egingo zarete.
Ez izan beldurrik, esaiozu berarekin geratuko zarela…
…edo, bestela, bere atean urkatuko duzula zeure burua.
Mutilak neskarekin ezkondu behar du.
Mutila askatzeko esango diogu poliziari.
SARI ARROSAK
Rekhak ezkondu beharra du.
Ezkondu gabeko neska haurdunak familiak berak hiltzen ditu maiz.
Ekarri aulki batzuk.
Neska honengatik eta atxilotu duzuen mutilarengatik etorri gara.
Maitemindu, eta gero mutilak neska utzi zuen.
-Ukiezina al da neska? -Bai.
Mutila goragoko kasta batekoa da.
15 hilabetez egon da neskarekin.
Neskarekin jan eta lo egin du.
Ez zion neskaren kastak axola.
Bere aitak sortu du arazoa.
Mutila ikus dezakegu?
Hemen dago.
Neska honekin ezkondu nahi baduzu…
…gure bedeinkazioarekin ezkon zaitez.
-Neska maite duzu? -Bai.
Esaiozu bera maite duzula, zure aitak arbuiatzen bazaitu ere…
Zure familiako neska bat haurdun geratu izan balitz…
…hil egingo zenukete.
Beraz, zergatik utzi duzu neska?
Neska utzi ez bazenu, hau ez zen gertatuko.
Honelako beste kasu batean lan egina naiz.
Neskak esan zuen bere burua urkatuko zuela…
…justizia egiten ez bazitzaion. Poliziak erantzun: "Urkatu ba".
Etxera joan, eta neskak bere burua urkatu zuen.
-Mutila gaizki portatu da. -Ez dut nirekin joatera behartu.
Biok duzue errua.
Hutsegite bat egin dut. Berarekin geratuko naiz.
Berarekin gelditu.
Zaindu ezazu.
Ekar ezazu zeure aita hona.
Ez omen duzu neska zeure etxean eduki nahi.
Zergatik ezin da neska zure etxean gelditu?
Gauza bakar bat esan nahi dut.
Esan ba.
Aintza Baram Baba-ri!
Gizon hau nire dizipulua da.
Berak badaki, denek dakite…
…ahalmen berezi bat dudala.
Zuek ez duzue oraindik sumatu.
Indartsua zarela uste duzu.
Itxaron.
Erakutsiko dizut zer egin dezakedan.
Horregatik sortu nuen nik Gulabi Taldea.
Zeinahi ere den gurtzen duzun jainkoa…
Ez dut jainkoetan sinesten.
Nik ez dut Baram Baba horietan sinesten.
Ahalmena baduzu, hauts bihur nazazu.
Zoaz Baram Baba gurtzera, nahi baduzu.
-Ezin zaitut hauts bihurtu. -Bihur nazazu!
Ez nauzu Baran Babarekin izutzen.
Jainkoak infernura doazela.
Ba al dago neska hori baino jainkosa handiagoarik?
Ez dago emakumea bera baino ahalmen handiagorik.
Bi horiek elkar maite dute oraindik.
Ezkonduta daude, nolabait ere.
Kementsua izan, munduaren aurka borrokatu.
Ez negar egin.
Denok egiten ditugu hutsegiteak.
Ez dute hutsegiterik egin.
Entzun!
Maitemindu egin dira: horra zer egin duten!
Etengabe ikusten ditugu horrelako gauzak.
Lasai egon.
Zuregana itzuliko gara.
Jan al du zerbait?
Neskarekin ezkonduko omen da. Familiak behartu du neska uztera.
Guk ez genion familiari kalterik egin nahi, kaltea berak egin digu.
Gizon horrek gorrotoz bete du bere semea.
Ez negar egin, bukatu dira gorrotoak.
Madarikatzen dut elkarrekin ikusi nituen eguna.
Ixo!
Neure alaba hil behar ote nuen?
Aski da. Akabo!
Bihar itzuliko gara.
Sartu.
Ezkondu eta zoriontsua izan.
Duela 15 urte, Sampat bere herritik bota zuten…
…senarraren ahaideei ez obeditzeagatik.
-Zer moduz zure denda? -Ondo.
Orain herri txiki batean bizi da, Babuji, bere bizikidearekin.
Goitik.
Bai, horrela.
Sampat kastarik apalenetako batetik dator.
Babuji, berriz, goieneko batetik, eta gizon ikasia da.
Talde Arrosari egindako diru-emaitzetatik bizi dira.
Nahikoa da.
Itzali argia.
Orain bainatu egingo naiz.
-Babuji, banoa bainatzera. -Ederki.
Indiako kontu bitxi bat da hori.
Denok berdinak bagina eta ez bagenu ukiezintasunean sinetsiko…
…gure herria ez legoke dagoen bezain nahaspilatua.
Gauzak ez dira berehala aldatuko…
…jendea esnatu behar dugu.
Jendeak ezin du onartu Babuji eta ni elkarrekin bizitzea.
Bera hemen dago gau eta egun.
Jendeak ukiezintasunean sinesten du, hala ere.
Gauzak oso poliki aldatuko dira.
Neska asko gazterik ezkontzen da; Sampat 12 urterekin ezkondu zen.
Neska gajo honek bere bizitza osoa galdu du.
Gurasoen errua da, gazteegi ezkontzen baitituzte neskak.
Senarraren ahaideek oinazetzen dituzte neskak.
Neska hau oso gaztea zen. Adin hau izango zuen ezkondu zutenean.
Badakit tradizioa hala dela…
…baina umeek ez lukete ezkondu behar.
Eseri.
Hori da.
Ez dugu auzitara joan nahi.
Bete eskari bat. Nik bideratuko dut.
Edo eskura emango diet.
Neskari ez liokete utziko bere gurasoak ikusten.
Ez didate etxera joaten uzten, jo egiten naute, ez naute elikatzen.
Semea gaixotu zitzaidanean, nire anaiak zaindu behar omen zuen umea.
Anaia etorri, eta jo egin zuten eta ez zidaten hura ikusten utzi.
Urtetan isildu naiz, baina jotzen nindutela jakitean…
…anaia nire bila etorri, eta jo egin zuten bera ere.
-Bete agiri bat. -Ederki.
Alferra zara, Babuji, nire onetik ateratzen nauzu.
Idatz ezazu neska jotzen dutela.
Dena idatzi.
Neskak ez dauka nora joanik.
Tira ba.
Senarraren ahaideek ezkondu nintzen ezkero jotzen naute: 10 urte!
Haiek ni jo, eta nik egurra hartu.
Gurasoei dena kontatu, eta hona ekarri naute.
Senarrak ere jotzen zintuen?
Bai.
Etxera joan nahi dut neure umeekin.
Ezin naiz, nonbait, gurasoen etxera joan.
Senarraren ahaideen etxera joan behar nuke…
…baina nahiago senarrarekin bakarrik bizi.
-Itzuli nahi duzu? -Bai.
Zergatik?
Senarraren familiarekin bizi beharra daukat.
Nire anaia ezkontzen denean…
…bere emazteak ez nau gure gurasoen etxean ikusi nahiko.
Alaba ezkondu eta etxetik joatea nahi izaten dute gurasoek.
Ez dute nahi izaten alaba etxean geratzea.
Ez dizu beldurra ematen atzera itzultzeak?
Beldur handia. Baina zer egin dezaket?
Sampat ezkonduta dago oraindik.
Senarra hurbil bizi da 12 bilobekin.
Ikasteko esaten diet.
Gaitzetsi egiten nauzu beti.
Gure etxetik alde egin zenuen, ni eta nire ahaideak utzirik.
Hemen gelditu nintzen, lotsatuta.
Ume hauek beren etxeetan egon behar lukete.
Ez da ona.
Ikasteko esaten diet.
Ume guztiak bihurriak dira.
Ez diet errietarik egiten.
Hemendik aurrera, ez esan ezer umeei.
Dirua edo janaria behar baduzu, nik emango dizkizut.
Niri eskatu.
Zer egin dut?
Gaizki erantzuten badidate, esaten diet hau ez dela beren etxea.
-Ikasteko daude hemen. -Ixo.
Umeak inoiz ez dira errazak.
Zu heldua zara.
Ez borrokatu ume bat bezala.
Ez duzu lanik egiten.
Egonean egoten zara. Horixe urduri jartzen zaituztela.
Zer lan dago hemen?
Ez natzaizu lan egiteko eskatzen ari.
-Horregatik nago egonean. -Ez dizut ezer egiteko eskatzen.
Ez ibili umeekin errietan.
Ikasteko esaten diet.
Ez baduzu janaririk, esadazu.
Utzi umeak bakean.
Nori axola dio zer pentsatzen duen munduak.
Inoiz ez digute lagundu.
Elkar zaindu behar dugu.
Ez dut munduarengandik ezer espero.
Joan eta ikasi.
Bukatu al duzu?
Tira ba.
Bizimodua garestia da.
Dirua behar dugu umeentzat.
Nondik aterako dugu?
Kontuz ibili behar dugu.
Ez da hain erraza.
Ez dut sakelako dirua eskatzen, beharrezko gauzetarako baizik.
Orduan ez nekien ezer ezkontzaz.
Ume bat nintzen.
Ez zidaten hazten utzi.
Ezkondu egin ninduten, zer egin nezakeen?
Neskato bat ezkontarazten baduzu, zer daki berak?
Zer egin dezake?
Gazte-gaztea nintzen.
Jakin izan banu, ez nukeen halakorik onartuko.
Orain ezkonduko banintz, neure senarra aukeratuko nuke.
Edo ez nintzateke ezkonduko, zu bezala.
-Ez omen dira gurasoekin biziko. -Hori bere kontua da.
Lana non aurkituko, hara eramango du neska.
Hori ondo dago.
Hemen ez omen dago lanik.
REKHA
-Esan zidan ezin nuela hori egin. -Nork?
Denek esaten dute hori.
-Ezin nauzu zurekin eraman? -Nora?
Zure bizilekura.
-Londresera? -Bai, eraman nazazu hara.
Zergatik ez? Zurekin joango naiz.
Gaur ezkonduko zara, ordea.
Badakit.
Sampatek eskatu dio prentsari eta Gulabi taldeari…
…Rekharen ezkontzaren lekuko izateko.
Alda zaitez han.
Ezkontza bi arimen elkarganatzea da.
Gaur, hauek dira bi arimak:
Abhay Singh eta Rekha Devi.
Mutila goragoko kasta batekoa da; neska, berriz, ukiezina.
Utziezue pasatzen.
Emaizkidazue girlandak.
Neskak mutilari jarriko dio girlanda.
Gero, mutilak neskari.
Emaizkiezu girlandak.
Astiro-astiro.
Horrela.
Goraipatua izan dadila Vishnu jainkoa…
Bedeinkatzen zaituztegu…
Eseri.
Zutik.
Jar itzazue girlandak.
Poliki.
Txalo egin.
Neska hau gauaren erdian altxatu zen.
Ni lo nengoen; alaba, berriz, gaixo zegoen.
Komunera joan, eta esan zuen: "Ama, zorabiatuta nago".
Babujik eta nik aurpegia garbitu genion.
Atea zabalik zegoen eta neska hau agertu zen.
Ametsetan nengoela uste nuen.
Mamu bat ikusi nuela uste nuen.
Ikaratu egin nintzen.
Hau esan zidan: "Ahizpa, ni naiz, Rampyari".
Amets bat ote zen pentsatu nuen.
-Emakume hori ametsetan etorri da. -Ez naiz harritzen!
Gau eta egun pentsatzen dut nire lanean.
Joan egingo naiz eta hemen utziko dut neska.
Poliziarengana joango naiz.
Arrastoan sartuko ditut zital horiek.
Joan aurretik, babespean jar ezazu neska.
Neska indarkeriaz tratatzeaz salatuko ditut zital horiek.
Azken aldian, ez zuten neska hartu nahi izan. Nik behartu nituen.
Arrastoan sartuko ditut.
Gera zaitez nirekin, doazela pikutara.
Neskato bat izan zuen. Erditzen garenean…
…bi astez gelditzen gara etxean.
Kalera bota zuten.
Alabak honelako tamaina zuen.
Bi aste zituen.
Tren baten azpira bota behar zuen bere burua.
Korrika joan nintzen trenbidera.
Neska salbatu nuen.
Etxera ekarri nuen.
Bere senarraren ahaideen etxera joan nintzen.
Haiek esan: "Zergatik dakarkiguzu berriz neska hau?"
Iraindu egin ninduten.
Makila bat hartu…
…eta egurra eman nien.
Haiek ni jo nahi ninduten…
…baina nik eman nien aurrena.
Izugarrizko borroka izan genuen.
Poliziarengana joan nintzen.
Barkamena eskatu, eta berriz hartu zuten neska.
Azken urteetan, neska ondo egon da.
Baina gaur goizean, hemen agertu da, hau esanez:
"Berriz bota naute".
Zer diote zure gurasoek?
Ez dut amarik.
-Hil egin zen? -Bai.
Aitak esan dit ni bakarrik moldatzeko.
Goazen.
Ez du nora joanik.
Inork ez du neska hau nahi.
Kalez kale ibili da.
Hor barrena ibili naiz.
Norbaiten etxera joaten bada laguntza eske…
…emakume galdua dela diote.
Aitaginarrebak behin eta berriz bortxatu du.
Garai latzak dira.
Gulabi taldea sortu genuen ezkero, gauzak okerragotu egin dira.
Ate itxien atzean gauza asko gertatzen dira.
Rampayari-ren senarra hirian bizi da.
Bera senarraren ahaideekin bizi izan da herri urrun batean.
Hemen bizi al da zure erraina?
Bai, hemen bizi da.
Eta gero?
Joan egin zen.
Pixka batean besterik ez zen geratu.
-Zergatik joan zen? -Hori egiten du.
Ihes egiten du beti.
-Ez diozu galdetzen zergatik? -Ez.
Zuen semea zergatik ez da neskarekin bizi?
Bere andrea zaindu behar luke.
Neska gajoak Delhiraino joan behar izan zuen mutilaren bila.
Hona itzuli zenean, zuek bota egin zenuten.
Ez genuen bota.
Gezurretan ari zara, neskak dena esan dit eta!
Ulertu duzu?
Ekar ezazu hona neskaren aitaginarreba.
Espetxera joan nahi duzue?
Ez, ez dugu nahi.
Barkamena eskatu, eta neska ekarri berriz etxera.
Deitu semeari.
Esaiozu etortzeko eta neska eramateko.
Argi al dago?
Neska berriz ekarri behar lukete.
Ahaztu tradizioa!
Emakumeek ez dute isilik sufrituko.
Ez dira jadanik isilik geldituko.
Legea beren alde dute.
Sampat Pal-en berria zabaltzen ari da emakumeen artean.
Beren arazoak kontatzen dizkidate.
Emakumeen Mesias naiz.
Neska giltzapetu genuen, baina ihes egiten du berriz.
Neska giltzapetzen duzu?
Kanpora joaten uzten badiogu eta ez bagaude erne…
…hor barrena ibiltzen da.
Hor dago koxka.
Ezin duzu hori konpondu?
-Nola? -Deituiozu neskaren senarrari.
Mutila hemen zegoenean neskak ihes egin zuen.
Entzun.
Utzidazu hitz egiten.
Tira ba.
-Neskak bere aita ikusi nahi du. -Hori da.
Denbora guztian.
Bere aitak hau esaten du:
"Neskak istiluak sortzen baditu, arrastaka ekarriko dut etxera…
…gauez, txerri bat bezala".
Neskak etengabe aipatzen du bere aita.
Beraz, jo egin nuen.
-Neska? -Bai.
Norena da neska?
Ez dut eskubiderik neskaren gainean.
Entzun.
Zure semearen emaztea da.
Badakit.
-Zergatik jo zenuen? -Ona izan naiz haiekin.
Baina neska jo zenuen.
Arazo bat duzue.
Ez sartu gure gauzetan.
Zergatik ez?
Ezin nauzue gelditu ez zuk eta ez poliziak.
Nik polizia baino botere handiagoa dut.
-Bai zera! -Nire ondoan, haiek ez dira ezer.
Behin polizia bat jo nuen.
-Zer egin dezakete zital horiek? -Niri bost!
Ihes egingo diozu poliziari, baina ez niri!
-Poztuko zara gu espetxean ikusita? -Asko poztuko naiz.
Segi ba.
-Ikusiko duzu zer datorkizun. -Ederki.
-Ez egin traba gehiago. -Neska jo zenuen!
Badakizu zer den emakumeen aurkako indarkeria?
Min eman zenion errainari…
…beraz, espetxera joango zara.
Legez, ezin duzu ezta emaztea ukitu, bere baimenik gabe.
Poliziak dirua besterik ez du nahi.
Neskak esaten du zu beti atzetik dabilkiozula.
-Ez dago hemen horretarako. -Zuk esan diozu hori esateko.
Zergatik egingo nuke hori?
Aurrena zu joango zara espetxera.
Esan dizut lehen: neska ihesi dabil beti.
Bortxatu egiten duzulako!
Horregatik ihes egiten du.
-Ez dut neska bortxatzen. -Berak baietz esaten du.
Zuk esanarazi diozu hori.
Ihes egiten badu, zer egin dezaket nik?
Ekar ezazu hona zure seme zitala.
Kartzelan usteltzera bidaliko dut!
Laster jakingo duzu nor naizen ni.
Nahikoa da.
Harrapatuko zaitut.
Ikusiko duzu zer egiteko gauza naizen.
Hitz ematen dizut, Sampat Pal naizenez.
Banoa.
Zu etorriko zara neskaren bila.
Erantzukizuna zurea izango da.
Gogotik egingo duzu negar.
Ikusiko dugu…
Gaizkile hutsa zara.
Zeren zain zaude?
Bere errainaren bortxatzailea!
Senarrak neskaren bila joan behar luke.
Ez al da hala?
Agure ero hori!
Gorriak ikusiko dituzue denok!
Gaur egun, familiek errainak jipoitzen badituzte…
…espetxean bukatzen dute.
Poliziek pixa edanarazten diete.
Hauek hori edan beharko dute eta larrutik pagatuko dute.
Bi egun dituzue. Pentsatu horretan.
Babuji neskaren bila joan da.
-Nor? -Babuji.
-Noren bila? -Rampyariren bila.
Ez dut neska hemen utziko.
Berarekin hitz egiteko ekarriko du neska.
Ekarri aulki bat.
Hona.
-Zertarako ekarri duzu neska? -Hitz egiteko.
Esan diet horiei neska nirekin geratuko dela.
Esan diot horko mutil horri…
…neskaren senarrari deitzeko.
-Ondo da. -Zertarako ekarri duzu neska?
Bizilagunak lekuko izan daitezen.
Ez naute etxean sartzen utziko.
Alde egiteko esaten didate.
-Entzuiozue. -Kalean hiltzea nahi dute.
Zergatik ihes egiten duzu aitarengana?
Esaten du obsesionatuta zaudela berarekin.
Jotzen nautenean bakarrik ihes egiten dut.
Horrexegatik.
Esaiezu zer esaten dizun gauez.
Berarekin oheratzea nahi du.
Nik erantzun: "Ez nago hemen zuretzat".
Entzun duzue?
Ez esan gezurrik, andrea!
Zer esan nahi duzu horrekin?
Zu han al zeunden?
Gezurra!
Ba al dago erraina kalera botatzea baino gauza okerragorik?
Egia da.
Ez banaute hemen nahi, trenbidera botako dut neure burua.
Egia esaten ari naiz.
Borroka zaitez bizirik zauden artean.
Erakutsiezu bizirik iraun dezakezula.
Errespetatuko zaituzte.
Heriotzan ez pentsatu.
-Nola duzu izena? -Brijender.
-Ekar ezazu zure anaia hona. -Ondo da.
Bere errua da.
Espetxera joango zarete denok.
Ez nizuke gezurrik esango…
…bere emazteak eraman ninduen gizonarengana.
Esan zidan: "Bere maitalea izan zaitezke".
Piper minak sartu zizkidan barruan.
Ohoreaz hitz egiten dute.
Nik badut ohorea, eta ez naiz berarengatik etorri.
Horiek ez dakite ohoreaz ezer.
13 urte daramatzat ezkonduta, eta 10 gurasoen etxean pasatu ditut.
Hori ez dago ondo.
Tira, Rampyari.
Zatoz nirekin.
Orain ni naiz zure ama.
Ikusiko duzu nola bidaliko dudan agurea espetxera.
Ez aldatu esaten duzuna.
Gaur ez zait hurbildu.
Hor eserita egon da.
Ez estali aurpegia itzultzen zarenean.
Zergatik estali behar duzu?
-Argi hitz egin du gaur. -Aurpegia estali du?
-Ez. -Hasieran bakarrik.
Oinazez betea eduki du bizitza, inoiz ez du argi hitz egin.
Gaur erakutsi die zertaz egina dagoen.
Honekin ikusten zaituenean…
…errespetatuko zaitu.
Alaba heziko dizu, baina zuk kontrolatuta eduki ezazu.
Arrastoan sartu behar ditugu putakume horiek.
Tori.
Talde Arrosakoa zara.
Rampyariren senarra komisarian atxilotuta egon da gau batez.
Ez dut familia hau hautsi nahi.
Hobe dute adiskidetzea.
Neska bost egun egon da nirekin.
Lanpetuta egon naiz; bestela, lehenago etorriko nintzen.
Egunkarian ikusi nauzu?
-Bere senarra hemen dago. -Etor dadila.
Ez hautsi zure familia.
Utziozu Rampyariri lehenengo hitz egiten.
Eseri zure emaztearen ondoan.
Gertuago.
Aurrera.
Uler ezazue elkarren oinazea, ez egin barre ezkontzari.
Ziurtatuko dut gizonek ez dezaten bigarren emaztea hartu.
Jauna, esaiozu emazteari ezin duela etxetik alde egin.
Zergatik alde egingo luke?
Zalaparta ateratzen ari zara! Egizu hori kanpoan.
Hemen lege kontuak bakarrik.
Esaiezu berei.
Ez dut nahi.
Baina, jauna…
-Esaiezu. -Mugi!
Putakumea!
Zakur ustela!
Senar-emaztea, zoazte eta hitz egizue.
Han.
Zu ere bai, mugi.
-Hau da aitaginarreba. -Gero konponduko dizkiogu kontuak.
-Zer gertatu da komisarian? -Elkarrekin geratzea erabaki dugu.
-Eta orain zer? -Elkarrekin biziko gara.
Zure emaztea da, bere premia izango duzu zahartzaroan.
Bera da zure patua.
Zure aitak du errua.
Nire aitak ez ninduen inoiz hezi.
Pixka bat ikasi dut, baina nire senarra analfabetoa da.
Bota egin behar al nuke?
Jasan egin behar dut, ordea.
Elkar errespetatu behar dugu denok.
Orain…
…heldu elkarri eskutik.
Kideak zarete bizitza osorako.
Ondo portatzen ez bada, esadazu.
Arrastoan sar ezazu zeure aita.
Sartuko dut, bai.
Deituidazu.
Hartu zure gauzak.
Ez kezkatu nitaz.
Ihes egindako bikote bat da.
Ez diet gaurko gazteei ulertzen.
Romeo eta Julieta direla uste dute.
Neskak ezin omen du Guddu gabe bizi…
…eta mutilak ezin omen du Renu gabe bizi.
Renu, zatoz hona.
Ea zer dioten.
Eseri, neska.
Nirekin hitz egizu.
Zer egingo duzu mutilak uzten bazaitu?
Ez izan lotsatia, argi hitz egin.
Joan ginenean, beti nirekin egongo zela esan zidan.
Eta alde egiten badizu?
-Ondo iruditzen zaidana egingo dut. -Zer da hori?
Esadazu zer egingo duzun.
Berarekin borrokatuko zara?
Egin behar dudana egingo dut.
Zer egin dezakezu? Ez duzu dirurik.
Esadazu, argi hitz egizu.
Zer iruditzen zaizu? Laguntzen badizut, elkarrekin egongo zarete?
-Esadazu. -Zure laguntza behar dugu.
Renurekin geratuko zara.
Begiradazu hitz egitean; ondo eseri!
-Erantzuidazu. -Berarekin geratuko naiz.
-Berarekin geratuko zara? -Bai, eta lana bilatuko dut.
Mutilak alde egiten badio, neskak bere burua pozoituko omen du.
Biek hilko omen dituzte beren buruak.
Hobe duzue ezkondu eta elkarrekin bizi.
Panpinekin jolasean ari diren umeak dirudizute.
Umeak zarete, baina orain hazi egin behar duzue.
-Konforme? -Bai.
Biharamunean, Renuren senarra iritsi zen. Ukiezinak dira biak.
Eseri.
Erabaki bat hartu duzue.
Zatozte, eta esan denei.
Sukarra joan zaio.
Mutiko, esan egin behar zenioke.
Ez baduzu argi hitz egiten, damutu zaitezke.
Dibortziatzeko zaudete hemen.
Zer esan dezaket? Berak bere aukera egin du.
Galdetuiozu zer nahi duen.
Esaiozu Renuri argi hitz egiteko, ez baita zure etsaia.
Bere kabuz hitz egin behar luke.
Ez dut berarekin egon nahi.
-Norekin egon nahi duzu? -Etorri naizenarekin.
-Eta nor da hori? -Guddu.
Nor da gizon hori?
-Ram Summer. -Arazoak izan dituzu berarekin?
Ez.
Bihotzak esan zidana egin nuen.
Esadazu zer nahi duzun.
Berak nahi duena egingo dut.
Hori idatziko duzu?
Berak idazten badu, bai.
Renuren senarrak dio zu bera mehatxatzen ari zarela.
Ez naiz sekula etxera itzuliko.
Onar ezazu hori.
Ez naiz sekula etxera itzuliko.
Bere senarra hemen dago.
Zer gertatzen da diruarekin? Konpon dezagun hori.
Ez niri ordaindu Renurekin gelditzeko, jende zintzoa gara.
Beren erabakia onartu dut.
Zergatik sartzen zara beren artean?
Pertsona eskolatua zara?
Jakin behar zenuke kasten kontuak ez duela batere axola.
Nire anaia harrapatu dute, utzidazu berarekin hitz egiten.
Hor duzu.
-Guddu? -Bai.
-Entzuten didazu? -Bai, aurrera.
-Hor al zaude? -Bai.
Gure familia zikinduta geldituko da betiko…
…jendeak esango du ukiezin batekin zaudela.
Gure arreba ez da sekula ezkonduko.
Etxean sartuta geratuko da bizi guztirako.
Arren eta arren, zikinduta geldituko gara betiko.
Ukiezin batekin geratzen bazara, familia osoa hondoratuko duzu.
-Entzuten didazu? -Bai.
Arren eskatzen dizut.
Sina ezazu.
Renuren dibortzioak esan nahi du Gudduren mende dagoela orain.
Bere familiak ez du bere baitan hartuko.
Hurrengo egunean, Gudduren anaia iritsi zen.
Susmo txarra hartzen diot kontu honi.
Botika hartu duzu?
Hau hartu duzu?
-Oraindik ez. -Ez duzu goizean hartu?
Orain hartu bi.
Oso kezkatuta egon naiz.
Ez dakit… Arazoak sumatzen ditut.
Ez kezkatzeko esaten diot, hala ere.
Neskak trenbidera bota behar zuen bere burua.
Gudduren familia hemen dago.
Joateko esan gabe ere, haiek ikusi, eta etxera joan nahi du mutilak.
Bakarrik dagoenean, hemen geratuko dela esaten du.
Ez naiz berataz fio.
Mutila ahazteko eta beste batekin ezkontzeko esan diot Renori.
Ez dit entzungo, bere burua hil nahi du.
Gudduk alde egitea nahi du.
Renu!
Zatoz hona, neska.
Ez negar egin.
Zatoz.
Ez badidazu entzuten, zer egin dezaket nik?
Ez negar egin.
Zergatik zaude hain ikaratuta?
Nirekin geratu nahi duzu?
Auskalo.
Gulabi taldean lan egin nahi duzu?
Ez ezkondu, ausarta izan.
Pikutara ezkontza!
Nire alaba izan zaitezke.
Gizon batek oker jokatzen duenean, emaiozu bere merezia.
Entzuten didazu?
Zer ari zara pentsatzen?
Ez dut bizi nahi.
Ez dut Guddurekin hitz egin nahi.
Orain neska honek kezkatzen nau. Gai zara mutilarekin hitz egiteko.
Etxera joango zara?
Nahiago nuke hil.
Hiltzeak zer du kementsutik?
Altxatu eta bizitzea, horra benetako kemena.
Zertarako hil?
Izan zaitez norbait.
Sufritzen baduzu ere, frogaiezu bizi zaitezkeela.
Gogotik lan egin.
Zergatik hil nahi duzu?
Frogaiezu anaiei bizimodua ateratzeko gauza zarela.
Zeure kabuz molda zaitezkeela.
Neska hori maite dut. Beti maiteko dut.
Bizirik segitzen badut, berriz elkartuko gara.
Neure kasa moldatu beharko dut.
Lana aurkituko dut. Itzuliko naiz, beharbada.
Bihotzak eramango nauen lekura joango naiz.
-Renurekin egon nahi duzu? -Ezin naiz Renurekin egon.
Ahulegia naiz.
Goazen.
Zoaz, zoriontsua izan.
Eraman ezazu.
Guddu bere etxera bueltatu zen bere anaiekin.
Nire familiak ezkonarazi ninduen.
Nik esan nien ez nuela nahi.
Nire aitaginarrebak bortxatu egin ninduen.
Joan egin behar izan nuen.
Nire herrira itzuli nintzen.
Gudduk esan zidan: "Etorri nirekin, ezkondu egingo gara".
Berarekin eraman ninduen.
Orain ez zait ezer geratzen.
Zer prestatu duzu?
-Barazkiak eta arroza. -Gasa bukatu da?
-Bai. -Ezin dugu gehiago ordaindu.
Hemen prestatu beharko da janaria; egurra bilduko dugu.
Gasa hilean behin baizik ez dugu izaten.
-Gehiegi gara. -Egia da.
Egin dituzu etxeko lanak?
-Eskolara joan behar dute gaur? -3retan.
Ama?
Banoa.
Renu.
Orain ez daukazu inor, bakarrik zaude.
Ni edukiko ez baninduzu, nork xukatuko lizkizuke malkoak?
Hiru aldiz egon naiz zure herrian.
Zure ama ez da inoiz etorri nirekin hitz egitera.
Ez dit inoiz galdetu zer moduz zauden, ni haraino joan arren.
Eta zure familiako inor ez zait nirekin hitz egitera etorri.
Ez negar egin.
Zutaz galdetu ote zuten ikustera joan nintzen hara.
Ez negar egin.
Zergatik ari zara negarrez?
Bakarrik zaude, baina ikasten baduzu, jendeak maiteko zaitu.
Zaindu zeure burua.
Norbaitek gaizki tratatzen bazaitu, esadazu.
Asko ikasi, eta oraingoz gera zaitez hemen.
Egun gutxi barru itzuliko naiz.
Gelditu hemen nire alabekin.
Ahaztu iragana.
Ez pentsatu haiengan.
Ama bezala maite zaitut.
Orain zure ama naiz.
Konforme?
Zoaz eta jan besteekin batera.
Renu eskolatu nahi dut. Dirua beharko dut…
…neska eskola on batera bidaltzeko.
Horrela, lagundu ahal izango diot.
Ez dut nahikoa gelarik jendea hemen hartu ahal izateko.
Emakumeak bat-batean agertzen dira, atzoko andrea bezala.
Senarra hil zitzaion, eta ahaideek etxea hartu zioten.
Bera hiltzen saiatu ziren.
Lagunduko niola esan nion.
Bere oinazea sentitu nuen.
Negarrez hasi zen.
Ni ere negarrez hasi nintzen.
Nahiago nuen garrasi egin izan ez banio.
Berak uste zuen berarekin haserre nengoela.
Kezkatuta nengoen, ez baitugu aski lekurik.
Jendea etortzen denean, janaria eskatu behar dugu.
Kasu bakoitza aurrekoa baino okerragoa da.
Lagunduko dizut.
Emakumeek malkoak besterik ez dituzte. Zer egin dezaket nik?
Baina ilunpeak ez gaitu irentsiko, ez horixe!
Ninajan dator, Sampaten iloba. Familia berean ezkonduta daude.
Esadazu, neska.
Atzo jo zintuzten?
Eta herenegun ere bai.
Erreko zintuztela esan zizuten?
Hilko nindutela esan zidaten.
Eta gero?
Pentsatu nuen: "Bost axola hiltzen banaute".
Eta hona etorri nintzen, izeba, badaezpada ere.
-Noiz joan zinen? -Gauean.
-Ilunpetan? -Ilunpe beltzean.
Eseri.
Segika etorri zitzaizkizu?
Denak lo zeuden.
Non jo zintuzten?
Eskuan eta hemen.
-Zer gertatu zaizu hor? -Makilaz jo ninduten.
-Hori egiten dizute, beraz. -Hemen jo ninduten.
Jo egin dute, eta hemengo zintzilikarioa atera.
Utzi ikusten.
-Hau izugarria da. -Makilaz hemen jo dute.
Eta zure alaba?
Gaixo zegoen.
Ondo zegoela esan zidaten baina gau hartan hil zen.
Zure alaba.
Noiz hil da?
Duela 18 egun.
Ez zuten medikuarengana eraman?
-Ez zuten eraman. -Esan zuten ez zegoela gaixo.
Esan zuten ez zuela ezer txarrik.
Sampat Niranjanen amaginarrebarekin bilduko da herritik kanpo.
Ez diot erregutuko nirekin hitz egin dezan.
-Uztazue hor. -Zergatik daude zure beldurrez?
Badakite Niranjan nire iloba dela.
Arrotzen alde borrokatu banaiteke…
…neure ilobaren alde borrokatu naiteke.
Begira zer orbainak dituen.
Familia osoak jipoitu du neska.
Bere senar zitala da okerrena.
Zabor putza!
Espetxean irina ehotzen egon beharko duzu!
Non zeunden?
-Ezin nituen bufaloak utzi. -Txorakeriak.
-Printzesa dirudielako jotzen dugu. -Printzesa da eta.
Nork jotzen zaitu, Niranjan?
Kendu zapia!
Pikutara hau dena!
-Esaiezu. -Denek jotzen naute.
Begira non jo duten.
Arazo handi bat duzu.
-Nor da emakume hau? -Sampat dena okerragotzen ari da.
Bai zera!
-Ez duzu bera jotzeko eskubiderik. -Ez du lan egingo.
Ez al du janaria prestatzen?
Inoiz ez.
Otorduak prestatu behar lizkiguke.
Nik egiten dut lan guztia.
Poliziari esaten diodanean, dena galduko duzu.
Niranjanek eta bere senarrak ez lukete zurekin bizi behar.
Hala behar luke.
Nik zainduko dut neska.
Ezin nauzu gelditu.
Ondo trata ezazu.
Neska bat izan zuelako iraindu egin zuten.
Esan zioten: "Zergatik eduki duzu neska bat"?
-Hiltzen utzi zuten umea! -Ez genuen hori egin!
Niranjani bota zioten errua.
Denok dakigu zer egin duzun.
Urka nazazue. Bidali nire semea espetxera.
Espetxera joango zarete.
Umea jaio zenean, esan zidaten: "Hondamena ekarri diguzu".
Ez ezazue neska gehiago jo!
Istilua sortzen badu…
…berarekin hitz egingo dut, baina ez jo gehiago!
Nik esandakoa egingo du?
Zer ez du egiten?
-Ezer ez. -Zer ez, adibidez?
NIRANJANen SENARRA
Tira ba!
Galdezka ari natzaizu.
Esadazu.
-Ez du ezer egingo. -Emadazu adibide bat.
Beharbada, poliziari esango diozu.
Familian…
-…denok… -Entzun!
Gaurko neskek ez dute lan egingo guk lan egiten genuen bezala.
Ez dut hainbeste eskatzen.
Neskak esaten duenez, senarra da okerrena.
Behin eta berriz esaten du hori.
-Beste neska bat… -Ikusten ez den lekuan jotzen du.
-Makilarekin. -Ez.
-Ziri batekin. -Berdin dio!
Ondo da. Berdin dio.
Batak min gutxiago ematen du?
Ura eskatzen badiot, berak erantzun: "Har ezazu zuk".
Beraz, ziriarekin jo duzu.
-Ez dizu urik eramango. -Ixo!
Zoaz zu ur bila.
Neska etorri zenean…
Ez da nire gurasoen etxean geratuko.
-Zergatik ez? -Berak nahi ez duelako.
Orduan, ez zenuke umerik eduki behar berarekin.
Ez du lan egingo.
Gizon hau ergela da.
Horrela daude kontuak.
Jaten ari da.
Jan, orain hau da zure etxea.
Emaizkidazu galtzak.
Zure amak esan zuen: "Orain Renu zure alaba da".
Esan diot bera ikustera eramango zaitudala eta eskolatuko zaitudala.
Ondo iruditu zaio.
Zure amarengana itzuli nahi duzu?
Renu ez da inora joango.
Jan.
Zurekin jan dezaket?
Ederki.
Jan.
Ura ekarri.
Gaur gauean, Babujiri esan gabe…
…senarraren ahaideen etxera bidali du Sampatek Niranjan.
Sampatek neskaren ahaideen etxera bidali du Niranjan, bakeak egiteko.
Sampat Niranjanen herri beretik atera zuten txikitan, ezkontzeko.
Ez egin lan gehiago.
-Gelditu eta atseden hartu. -Sekulako beroa dago!
Jota nago.
Botaka eta kaka egiten aritu naiz gau osoa.
Orain ezin naiz altxatu.
Ukitu zure amaginarrebaren oinak.
-Ez dio inori oinik ukituko. -Badakit.
Nahitaez egin behar du hori.
Lan egin behar zenuke.
Ni hemen bizi nintzenean, soroetan lan egiten nuen.
Ahalegindu nintzen eta ondo moldatzen nintzen denekin.
Zuregatik, liskarra izan dut haiekin.
Inoiz ez nuen haiekin liskarrik izan.
Zer moduz zaude?
Ez zirikatu zure koinata, zu ere ezkonduko zara noizbait.
-Bart arratsean itzuli zara? -Bai.
Min eman dizute orduz gero?
Zer?
Horixe jo nautela.
Non?
Hanketan.
Nork jo zaitu?
Nor da hori?
Esan al diozu Sampati?
Ez diozu esan?
-Esan egin behar zenioke. -Esango diot.
-Ezin duzu beren aurrean hitz egin? -Ez.
Sampat hor dago?
Hasi lanean, Niranjan.
Goazen.
Zure pentsaera aldatzen ari da, gero eta galduago zabiltza.
Ezin dut jasan zuk norbait hain gaizki tratatzea.
Ez jasan ba. Ez lizuke askorik axola behar.
Zuri ez dizu axola.
Ez dizu axola, ezta?
Inoiz ez zaitut auzitan jarri. Ni lurrean barrena eraman naute.
Zu oso pertsona garrantzitsua bihurtu zara.
Horrek ematen dit mina.
Itzal handiko norbait izan nahi baduzu, aurrera!
-Gogoratu… -Ez naiz harroa, Babuji.
Begira nola hitz egiten diozun jendeari.
-Nori? -Niri.
-Noiz? -Denbora guztian.
20 urte daramatzat lan honetan.
Ez nintzen duela 4 urte hasi, zu agertu zinenean.
Zuk inoiz ez duzu gauza handirik egin.
Harroa naizela uste baduzu, hor konpon.
Jainkoak badaki zintzoa naizela.
Badakit gauza bakoitza zer den.
Ikusten dut zerbait dabilkizula buruan.
Bultzaka ariko zara, beharbada, ni erorarazteko.
Idazteko eta irakurtzeko zaude hemen, ez niri errieta egiteko.
Ez duzu paperik idazten, prentsa-txostenak izan ezik.
Lanean ari naizenean ateratzen naiz egunkarietan…
…ez etxean eserita nagoenean.
A zer zalaparta!
Zergatik eskatu behar dizut aholkua?
Zuk ez duzu lanik egiten, zergatik galdetu behar dizut?
Gu biotatik, ni naiz lanean ari den bakarra.
Inork ez dit inoiz lagundu.
Baina arazoak dituenean, jendea Sampat Palenegana etortzen da.
Aholkurik onartzen ez dudala diozu.
Ez dut aholkurik nahi.
Ondo da.
Hain ezgauza banaiz, hor konpon.
Ez naiz sekula aldatuko.
Ez bazara aldatzen, ez naiz geldituko.
-Ez gelditu ba. -Aurrerantzean…
Zer oker handia egin dut nik?
Elkarrekin segitzen badugu, aintzat hartu behar nauzu.
Edo, bestela, zu bakarrik. Ez dut horrela segitu nahi.
Izan ospetsua, nahi baduzu; niri ez zait hori interesatzen.
Zoriontsua naiz txindurria bezain txikia izanez.
Hartzen ari zaren bidea ez zait gustatzen.
Hau da egia.
Gizonak ez dira sekula leialak izaten.
Emakume batek lan egin nahi badu, gizarteak ez dio utziko.
Mundu guztia beraren kontra edukiko du.
Baldin eta emakume bat…
Zerbait egiten saiatzen bada, borroka latza izaten da.
Sufritu egin behar du.
Nahikoa jasan dut, ezin dut gehiago.
Herritik alde egin nuen umeak txikiak zirenean.
Galdetu nire alabari.
Goseak hiltzen ari ginen kalean, eta inori ez zitzaion axola.
Tea saltzen mantendu nituen neure umeak.
Denak nire kontra zeuden.
Beldur naiz alde egingo ote didan.
Bihotza hautsiko lidake.
Egun osoan lan egiten genuen, tripa hutsik.
Behin, dirurik ez geneukan eta 10 errupia eskatu nituen.
10 "txapatti" erosi genituen, besterik ezean.
Tren geltokian eseri, eta hantxe jan genituen.
Beti gogoratuko dut zenbat sufritu duen Babujik nirekin.
Borrokatu ondoren lortutako guztia suntsitu nahi du orain.
Asko ikasi dut.
-Faltan botatzen duzu ama? -Ez.
Ez dut ezer sentitzen, dena ahaztu dut.
Nola sartu zen zure osaba kontu honetan?
Nire amak berak esandako guztia egingo zukeen.
Ni oso gaztea nintzenean, osabak ni ezkontarazteko esan zion amari.
Amak ni ezkondu, eta senarraren ahaideek jo egiten ninduten.
Ez zidaten jaten ematen, lan eginarazten zidaten.
Ni baino hobeto tratatzen zuten nire koinata…
…eta lan guztia niretzat zen.
Okerren bat egiten banuen, jo egiten ninduten.
-Zure aitaginarrebak ere bai? -Bai.
Ezkondu ondoren, ez nuen gehiago amaren berri izan.
Nire anaiak erreskatatu ninduen.
Oso gaztea zinen.
Zertan pentsatzen ari zen zure ama?
-Ezertan ez. -Nola uste zuen moldatuko zinela?
Pixka bat pentsatu izan balu, ez ninduen ezkontaraziko.
Hori egia da.
Orain ikasi egin nahi dut eta norbait izan.
Eskolatu egin nahi dut eta nire ama berria nire etxera ekarri.
Horixe sentitzen dut.
Horixe da orain nire ametsa.
Ama, zergatik ari zara negarrez?
Renu, ez esan zure ama ez zitzaizula bila etorri.
Ahaztu hori.
Ahaztu deitu zeniola eta ez zela sekula etorri.
Bere bihotzean lekutxo bat baleuka niretzat, etorriko zen.
Nesken bizitza oso krudela da.
Emakumeen bizitza oso krudela da.
Entzun duzu Babujik zer esan duen.
Denek nahi dute gu beren esklaboak izatea.
Zeure baitan aurkitu behar duzu indarra.
Gogor lan egin zenuen berentzat, horregatik maite zintuzten.
Joan zarenez gero, zutaz ahaztu dira.
Jendeak diruagatik bakarrik maite zaitu.
Zerbait balio duzunean bakarrik maite zaituzte.
Zure balioa galtzen duzunean, inori ez zaio axola.
Ez duzu ez amarik, ez aitarik; bakarrik egon behar duzu.
Denek abandonatu ninduten.
Arrakasta izan nuenean, denek ezagutu nahi ninduten.
Luzaroan egon nintzen bakarrik.
Gogotik estutu izan naute.
Baina orain zuk maitasuna adierazi didazu.
Itxaropena eman didazu. Lehen ez nekien ezer, ezta irakurtzen.
Orain egunkaria irakur dezaket, eta nire inguruaren berri izan.
Alegia, beste neska batzuei gertatzen zaiena.
Neska asko hiltzen ari dira, ihesi dabiltza.
Hainbat eta hainbat kontu.
AZPITITULUAK: Jon Muñoz