AGINDUTAKO LURRA
Kontuz!
-Ez, ez, ez! -Karol.
-Karol! Karol! -Ez! Tira! Kontuz!
Itxaron! Itxaron!
Kontuz! Moryc! Moryc!
-Ai, Moryc, Moryc. Igo. -Itxoin.
-Tira, igo! -Itxoin pixka bat!
Orain nire txanda da!
Eta hau hemendik!
Eta hau zuzenean buruan!
Garia jotzeko tresna bezala erabiltzen ditu aitak kartak.
Bai zera! Hau garaipen eder bat da.
Beste erregina bat ezkutatu dut zure erregea jotzeko, Zajczkowski.
Jesus! Zer esaten ari zara, apaiz jauna?
Gizona, esango dizut zu Zajczkowski zarela…
…Ram Pelt leinu noblekoa. Tiro, Jasiek!
Eskerrak emaizkiozu Jainkoari apaizgoak babesten zaituelako.
Bestela, neure izena eta armarria erakutsiko nizkizuke.
Erakutsiko nizuke, bai, nik!
Zer gaizki kantatzen duen! Kontuz!
-Maisu gaztea etorri da! -O, Karolek iritsi da!
Ospa! Ospa!
Lasai, zakurrak, lasai!
-Ez da saltzaile judu ziztrin bat. -Egun on!
-Hau Moryc jauna da, Karolen laguna. -Jainkoa zurekin!
Seme maitea, pozten naiz zu etorri izanaz. Faltan bota zaitut.
-Nik ere bai zu. -Egun on, jauna, urte askotarako.
-Faltan bota zaitugu. -Ongi etorri, apaiz jauna.
-Ongi etorri. -Zer moduz, Karolek?
Zer moduz bidaia?
-Eser gaitezen. -Aspaldiko!
Gizondu egin zara.
Anka!
Zajczkowski prest dago.
Apaiz jauna, laster ikusiko duzu partida nola doakizun…
…-bastoirik gabe. -Barkatu.
Egun on, Anka andereñoa.
Luzaroan bizi bitez fabrikatzaileak…
Ene bada!
AGINDUTAKO LURRA
-Uste dut… -Ez nago zurekin konforme.
Moryc!
-Zer dugu? -Karol, fabrika bat sortuko dugu.
Nik ez daukat ezer, zuk ez daukazu ezer, hark ez dauka ezer.
-Elkarrekin badaukagu, ba, nahikoa. -Nahikoa, bai!
Fabrika handi bat sortzeko!
-Bai. -Bai, sor dezagun!
-Data erabaki dezagun. -Max, erants ezazu hau:
Gutako norbait besteak engainatzen saiatzen bada…
Zu, Borowiecki, noblea zara, "von".
Badakizu, Max, bisita-txarteletan armarria daukala…
…eta gutako "lodzermensch" zaharrena dela?
Eta zu, ez?
Ez dut horretaz hitz egin behar, nik dirua irabazi beharra daukat.
Jainkoak bedeinka dezala Lódzeko kotoia.
Zuek eta alemanak nazio onak zarete; onak, berriketarako, ordea!
Goazen, milioiekin amets egitera.
Goazen, judu.
Ez, baina nik mamuetan sinesten dut, apaiz jauna.
Esnatu nintzen, atea ireki, eta pasilloaren erdian zegoen…
…nigana etorri, eta "zatoz" esan zidan.
-Sukar ametsa izango zen… -Ez, ez, ez!
Hemen jaio nintzen, hemen hazi nituen aitaren antzarak…
…eta hemen zigortzen ninduten.
-Oker zaude, bizilagun. -Aita Szymon, esan horretaz zerbait.
Garestiegia! Braumanek 7,5 kopek gutxiago kobratzen du.
Lapurra! Ikatzari ura botatzen dio, bidali aurretik.
Eta nork ziurtatuko digu zuk ez duzula gauza bera egingo?
Braumanek eskainitako prezioa onartuko dut.
Ederki, zatoz bihar eta hitz egingo dugu.
-A zer Napoleon! -Joan beharra daukat.
-Agur, Zajaczek. -Banoa, apaiz jauna.
-Agur. -Jainkoak lagundu diezazula.
-Berandutzen ari da. -Goazen, Walus!
-Mugi. Azkarrago! -Apaiz jauna, hurrengoan…
Jan, Wilczek, jan…
Lódzera etorri, fabrika bedeinkatu, eta ezkondu egingo zaituztet.
Eta ez diot beste inori zuen semea bataiatzen utziko.
Ai! Anka lotsatu egin da! Badoa!
Agur, ondo-ondo izan!
-Zer moduz? -Ondo ezagutzen zaituzte denek.
Herri osoa harro dago Wilczek jaunaz.
Haien maitasunaz aparte, eskularru zikinik besterik ez dut lortu.
Agur.
Gero etorriko da, eta berak eramango ditu.
Ez nekien zure andregaia hemen bizi zenik.
Gurasoak hil zitzaizkionetik eta ni Rigara ikastera joan nintzenetik.
-Zure aita gizon handia zen. -Bai, poloniar noblezia momifikatua.
-Ez ba… -Mesedez.
-Aspertuta zaude hemen gurekin? -Nola esan dezakezu…?
Ez diot erantzungo horrelako ziri bati.
Harrituta nauka zure bizitzak; hain lasaia, hain sinplea…
Goragokoa, dirudienez.
Anka andereñoa, hona etortzen hasi nintzenez gero…
…hobeto ulertzen ditut poloniarrak. Karol…
Ba al dakizu ezer txarrik gertatu ote zaion Karoli?
-Zerbait sumatu diozu? -Hori iruditu zait.
Karol, ez naiz zure bidean sartuko.
Baina gogora ezazu gure familiaren tradizioak lau mende dituela.
Tradizio horren arabera bizi behar duzu.
Aita, perkalgintzan zertarako balio du tradizioak?
Zer egingo dute arbasoek fabrika jasotzeko mailegu bat behar badut?
Juduek dirua mailegatzen dute. Ez dut inoren morroia izan nahi.
Beraz, iraganetik eta nobleziatik libratu beharra daukat.
Traba besterik ez da eskrupulurik gabeko etsaiarekiko borrokan.
Eta tradiziorik gabeko etsaia da, etsai izugarria!
Bera baita beraren iragana, oraina eta geroa.
Ez, ez dezagun horretaz hitz egin. Gabon.
Ez da hondamenik egongo zuen txabolen ondoan…
…Hark bere aingeruak bidaliko baitizkizue.
Eta haiek besoetan hartuko zaituztete…
…zuek babesteko…
…harri batekin estropezu egin ez dezazuen.
Gure aita, zeruetan zaudena…
…santifikatua izan bedi Zure izena.
Etor bedi Zure erreinua. Egin bedi Zure nahia…
…zeruan bezala lurrean ere.
Emaizugu gaur geure eguneroko ogia eta barkatu gure laidoak…
Mendel, hemen errublo bat dago, benetako errublo bat.
Eta zuk, Abram, 75 kopek baizik ez dituzu hartuko.
Ez zarelako bihotzez aritu.
Kantatzeko itxurak egin dituzu. Ziria sartu nahi zenidan, ezta?
Eta Jainkoari ere bai?
41, 42, 43, 44, 45…
…46, 47, 48, 49, 150.
…55, 56, 57, 58…
Kaka! 60, 61, 62…
51, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 300!
…51, 52, 53, 54, 55, 56…
320, 21, 22, 23!
…360. 61, 62, 63, 64…
-Zenbat? -500!
-628! -Ederki!
Dena gurea da!
Ez daukat ezer! Zuek ere ez!
Ezertxo ere ez!
Elkarrekin nahikoa dugula esan nahi du!
Hemen fabrika handi bat eraikitzeko nahikoa!
Orduan, zein da ondorioa?
Hementxe eraikiko dugu fabrika!
-Eraikiko dugu! Eraikiko dugu! -Eraikiko dugu!
Max! Max! Horra zure behia marruka!
-Ez, urretxindorra ari da kantari. -Ea ahotsik gabe geratzen den!
Ai, poloniarren lurra!
Baldin eta zure seme-alabak…
…orain zuengatik hiltzen ari badira ere…
…lan egingo balute…
Baldin eta bakoitzak hartuko balu…
…lur-eskukada bat…
…bere aberritik…
…Polonia eraikiko zuketen…
…beren eskuekin.
Ixo!
Aurrera!
Wilczek jauna, mailegatuko al dizkidazu 10 errublo?
Ruchla Wasserman behartsua da, baina zintzoa.
Gaur ez badaukat dirurik, ezingo dut salerosketarik egin!
Bermerik gabe, dirurik ez!
Wilczek, zin-zinez zin dagizut ez daukagula ezer jateko!
Nire ume txikiak, nire senarra eta ama zain dauzkat…
…ea zerbait eramaten diedan.
Hil daitezela denak, niri zer axola?
Wilczek jauna! A zer gaiztakeria esan duzun!
Wilczek jauna, mailegua emadazu…
Ez al didazu ulertzen?
-Errukiorra izan zaitez. -Beste txanpon bat emadazu!
-Badakit errukiorra zarela. -Txanpon honek ez du balio!
-10 besterik ez… -Gitla, beste bat eman behar didazu.
Bermerik gabe, dirurik ez!
Zoaz, Wassermanowa, zure suhiarengana.
-Hark emango dizu mailegua. -Ez ezazu hura aipatu!
-Badakizu zer egin duen? -Steinowa, 15 kopek falta dira.
40 errubloko dotea eman nion alabari…
-15 falta dira! -Badakizu zer egin duen?
Ondo dagoela esaten didazu beti, baina ezagutzen dugu elkar.
Dirua kontatu, Steinowa!
A zer kapitala mailegatu didazun!
Arren, Wilczek jauna!
Tratua egiten badut, astebetez bizi ahal izango naiz.
-Hau dena. -Nire umeek jateko lain izango dute.
-Ondo da. -Wilczek jauna!
Bermerik gabe, mailegurik ez!
-Zer? -Berme bat daukat.
Hartuko dizut.
-Goldberg sutan dago! -Alua, bere fabrika erre du!
Luzaroan aritu da ezinean; banekien etsi egingo zuela.
-…dena konta ezazue. -Indar handiagoz!
Max, ez segitu mundu guztiarekin liskarrean.
-Zer axola dizu? -Gure negozioaren kontra doa.
Non? Zer? Nola?
Gure langile gehienak lapurrak direla esaten duzu jendaurrean.
-Bai, eta errepikatu egingo dut. -Baina gogoratu:
Dirua irabazteko gaude hemen.
Eta erradikal bat zara!
Ay, Moryc, Moryc, zu bai judu alua!
Eta zu aleman tentela eta sentimentala. Baietz?
-Alemana. -Hitzengatik ari zarete liskarrean.
Fabrikara joan behar dut. Baina Morycek arrazoi du, Max.
Teilatura apuntatu!
Hiri polita!
Baina irabaz ote dezaket dirurik hemen?
Dena idatzita daukat!
-Nork lan egin nahi du? -Jauna! Jauna!
Ez bultzatu gehiago, mutilok!
Mutilok!
Erreguka natorkizu makina batek senarrari burua zanpatu ziolako.
Zer egingo dut orain, umezurtz eta umeekin? Behartsuak gara.
Justizia eske etorri naiz.
Zuk, beharbada, lagunduko didazu, jaun agurgarria.
Makina batek nire senarrari burua zanpatu zion.
Lasai, abokatu bati aipatuko diot kontu hau.
Auzitegira joan beharko duzu, kobratu nahi baduzu.
Ai! Jesusek eta Czêstochowako Amak…
…osasuna eta zoriona eman diezazutela.
Denbora asko daramazu Lódzen?
Bi urte joan dira zorigaiztoan hona etorri ginenetik!
Zergatik etorri zineten?
Ez dakit… Mundu guztia etortzen zen.
-Zergatik ez zara landara itzultzen? -Itzuliko naiz.
Senarrarena ordaintzen didatenean joango naiz.
Madarikatua izan bedi Lódz!
Hil dadila hemengo jende guzti-guztia!
Lasai egon.
-Zer gertatzen da? -Weberrek bankarrota egin du.
-Erabat? -Likidazioa negoziatu beharko du.
Negozio txar bat egin zuen. Ohiko porrota.
Zenbat galduko du enpresak?
Zenbat ordainduko dioten ikusi beharko da.
-Bucholcek badaki? -Oraindik ez.
Lehendakaria oraindik ez da etorri.
Egiazta itzazu tarifak, okerren bat egon behar du…
…trenbidekoek gehiegi kobratu digute.
Deitu biltegira: Frumkini ez emateko ezta errublo bat oihal.
Gehiegi zor digu. Bankarrota egin omen du.
Zer aholkatu diozu emakume horri, Horn jauna?
Abokatu bat bilatzeko eta fabrika auzitara eramateko esan diot.
Eta hori zure kontua al da?
Ez dizut ulertzen. Edozein bidegabekeria nire kontua da…
-…edozein behartasun, edozein… -Zer egiten duzu hemen?
Praktiketan nago. Badakizu.
Uste dut ez dituzula praktika horiek bukatuko.
-Niri berdin zait. -Baina guri, ez!
Zu ez baitzara hemen engranaje bat baizik milioi baten artean!
Ez zaitugu kontratatu zure errukiaz harropuzteko…
-…lan egiteko baizik! -Ez naiz makina bat, gizakia naiz.
Etxean! Hemen ez daukazu gizatasun azterketarik gainditu beharrik.
Ez dizugu horretarako ordaintzen. Makina bat zara…
…gu guztiok bezala. Eskatzen zaizuna egizu!
-Borowiecki jauna. -Von Horn jauna!
Entzuidazu hitz egiten dizudanean.
Nik esandakoa. Hutsegite bat tarifa-taulan. Zuzendu ezazu!
-Zuzendari… -Zer? Gehiago, gehiago!
57 inprimatzen?
-Bai, jauna! -Emaitza onak?
-Laka-aztarnak lehen metroetan? -Ez!
Bulego nagusiak 500 lame-pieza eskatu dizkigu.
-Bai. Celadon 24. -Becht enpresatik deitu dute.
-Eskari bera nahi dute. Egingo dugu? -Baditugu presa handiagokoak…
…eta udako panak.
7 zenbakiko fustanaz galdezka deitu dute.
-Ia bukatuta dago. Banoa. -Bai.
-Zer nahi duzu? -Pufke kapatazak esan digunez…
…datorren hilean 15 lagun gutxiago arituko dira hemen lanean.
Egia al da, zuzendari?
Zer? Makina berriak erosten ari gara.
Eta zer egingo dugu guk?
Lana bilatu. Hasieratik lanean ari direnak bakarrik geratuko dira.
Baina hiru urte daramatzagu hemen lanean.
Zer egin dezaket nik? Makinak ez du zuen beharrik.
Hau sinatzeko eskatu dizu aitak.
-Zer egingo dut paper honekin? -Nahi duzuna.
Arratsalde on.
-Badago kontu bat… -Gaur lanpetuta nago.
-Welt jauna, Maurycy jauna. -Kaixo. Bum-Bum jauna, ospa.
Arratsalde on.
Ongi etorri, doktore. Nola dago Bucholc lehendakariaren osasuna?
-Irakurri al duzu hau? -Bai, bai.
Rubinroth jauna, ba al dago zerbait?
-Rubinroth jauna, badago zerbait? -Ez.
Ezetz? Gaur goizean jakin beharko nukeen hau.
Ez zegoen ezer, eta pentsatu dut zuri ez esatea, harik eta…
Entzun egin behar duzu, ez pentsatu.
Hau ez da zure kontua.
Behin eta betiko esan nizun zer behar dudan:
Egunero berriak jasotzea. Ba al zegoen zerbait edo ez?
Niri berriak ematea da zure lana, horretarako ordaintzen dizut.
Ez oihu egin. Egunero ematen dizkizut berriak.
Ez da nahikoa!
Izango duzu astia pastel baterako eta egunkaria begiratzeko.
-Fabrika bat sortzen ari omen zara. -Esan dizuet ez dudala astirik.
Artile edo kotoi fabrika?
-A! Auskalo. -Eta ba al dago dirurik?
-Hori baino hobea. Kreditua! -Enpresa bat?
Bai. Borowieckirekin eta Baumekin. Max ezagutzen duzu?
-Barkatu! -Welt jauna! Maurycy jauna!
Bat egingo al duzu "zwei koniak" sistemarekin?
-Zu botatzen bazaitu, bai. -Ekartzeko agindu dut.
Bai, txantxa zaharra!
Judu alua!
Zertarako behar duzu poloniarra?
-Eta zertarako behar duzu alemana? -Max ez da ergela.
Lo nahikoa egitea baizik ez du behar. Eta lan egitea, lehertu arte.
Eta Borowiecki?
Borowiecki da "lodzermensch" handiena.
Ez!
Ez naiz etorri zure morroi gisa lan egitera, aita!
Iritsi da ordua nik neure negozioa edukitzekoa.
Emango al didazu dirua edo ez? Aita…
Fabrika porrot egiteko zorian dago, eta zu diru gehiago mailegatzen!
Lanaldia gutxitu edo langileak kaleratu ordez…
…kexu zara jendeak ez omen duelako ezer jateko.
Eskulana lurrun-makinarekin lehia daitekeela uste duen egoskorrak…
…burutik jota egon behar du!
Batez ere orain…
…Lódz dardarka dagoenean, eta bai Bucholc eta Müller ere!
Ez ditut Bucholc, Grünspan, Müller eta kuadrilla hori ezagutzen.
Lehen denok elkar ezagutzen genuen.
Lehen zintzotasunak agintzen zuen Lódzen, ez milioidunek.
Zu bezalako gazteek ez dakizute ezer garai haietaz.
Bizirik jan zaituzte!
Gu ginen enpresarik handiena. Lurrun-makinak, errailak…
…elektrizitatea, truke-letrak, porrotak, eragindako suteak…
…ez zegoen halakorik.
Aipatu ere ez ziren egiten.
Baina honela suertatu dira kontuak.
Badakit. Zertarako hitz egin horretaz?
-Presaka zabiltza? -Bai, presaka nabil.
Pena da ez zenuela orain dela 50 urte fabrikarik Lódzen sortu.
Gaur egun ez dago lekurik hemen jende zintzoarentzat.
Lur joaraziko diguzu, aita.
Segi makinetara! Tira, makinetara!
Oihal asko alferrik galdu da! Makinetara!
Bai, jauna!
-Karol! -Zu zara! Zer gertatu da?
-Porrot egin dut berriz. -Zer esan duzu?
Nireak egin du!
Larunbatean fakturak ordaindu beharra daukat.
Baina porrot egin dutenen truke- letrak besterik ez dauzkat.
Beraz, ez daukat ezer. Larunbatean ordaintzen ez badut, akabo!
-Zenbat ordaindu behar duzu? -Zatoz, hitz egigun.
Ez, makinak dauzkat. Zenbat ordaindu behar duzu?
15.000 errublo.
-Hain gutxigatik bankarrota egin? -Ez daukat ezer.
-Bucholcekin hitz egin duzu? -Ez, haserre nago berarekin.
-Noble baten logika. -Ez dut besterik.
Ez ahaztu Lódzen zaudela orain.
Mailegu bat eskatu nahi dizut.
-Ez da posible! -Mailegu bat egidazu.
Eta daukadan guztia utziko dizut bermetzat.
Fio naiz, baina ez duzu suerterik. Ezin du traturik egin zurekin.
Fabrika bat sortzen ari naiz. Zuri lagunduta, porrot egingo dut.
-Egia esan didazu, behintzat. -Bai, gaizkitu egiten zaitu?
-Ez, ez… -Saiatu zara tratu bat egiten?
-Zer? -Saiatu zara tratu bat egiten?
Ez, inoiz ez. Bankarrota egitea baizik ez dut onartzen.
Aseguratuta zaude?
Bai, eta ondo. Aseguru handi bat kontratatu nuen udazkenean.
Erre egin behar zenuen, ba.
-Serio ari zara? -Erabat.
Kalman sutan dago, Grosman atzo erre zen.
Bihar Felus Fiszbin eta Fusz erreko dira. Zer diozu?
Ez.
-Ez zaitut konbentzitu nahi. -Tamalez.
-Tiro egingo diot neure buruari. -Zer?
Agur.
Borowiecki jauna, Watsondarrek ondo lan egiten dute?
Ia 10.000 metro inprimatzen dituzte egunean.
-Gutxi. -Erreuma berriz?
-Bai, ba. Tori.
Tindatzeko makina berriak.
Zergatik ez zara Nizara joaten, lehendakari jauna?
Lagunduko al du horrek?
Zucker eta besteak bakarrik poztuko dira. Ni laster hiltzea nahi dute.
Lódzen gutxi dira zu hilik ikusi nahi zaituztenak.
Hala uste al duzu?
Bai. Fabrika bat eraiki behar duzu?
-Ez dizut ulertzen. -Zu poloniarra zara. "Von" zara.
Zuk ere fabrika bat daukazu, lehendakari jauna.
Bucholc bat naiz, Herr von Borowiecki.
Nahi dudana eduki dezaket.
Zure ustez, edonork ezin dezake fabrika bat eduki.
-Ez natzaizu entzuten ari. -Banoa, lehendakari jauna.
Borowiecki, itxaron! Ez ahaztu oraindik nire enplegatua zarela.
Maizegi gogoratzen didazu ahaztu ahal izateko.
Ez al zaizu beharrezkoa iruditzen?
Zaldiak emango nizkizuke, hederik eta zigorrik gabe zaldiz ibiltzeko.
Konparazio polita, baina ez zaie enplegatu guztiei aplikatzen.
Ez dizut zuri aplikatzen, masa langileari baizik.
Ondo egin ezazu, ergela!
Animaliak dira. Ez begiratu horrela!
Zilegi dut haietaz horrela hitz egitea, nik ematen baitiet jaten.
Gogor lan egiten dute.
Irabazten dute, baina nik ordaintzen diet soldata.
Eta ez banie lanik emango, orduan, zer?
-Zer da hori? -Ez da ezer gertatu.
Borowiecki jaunaz telefonoan galdezka. Zer esango diet?
Borowiecki naiz! Nor da?
-Maite zaitut. -Eroa.
-Antzokira joango zara? -Joango naiz.
Trawinski jauna! Paseatzera irten al zara?
-Bai, paseatzera. -Lódz oso polita da.
Oso zalea zara, Halpern jauna.
Zer espero duzu hemen 56 urte bizi izan den batengandik?
Den-dena ezagutzen du eta!
Horrelako pertsonak miresle handia behar du.
-Zer berri? -Berri txarrak.
Ordaindu gabeko truke-letren euri jasa izango dugu, baina ez da ezer.
-Ez da arazo bat. -Ez?
Arratsalde on.
Zitalek infernuan bukatuko dute, baina Lódzek betiko iraungo du.
Garai ona da beti bizkorrentzat.
Noiz izango da zintzoen garaia?
Ez esan hori, jauna.
Zerua daukate. Zertarako nahi dituzte garai onak?
Nahi nuke nire Lódz haztea eta jauregi bikainak edukitzea…
…eta lorategi berde ederrak…
…eta zirkulazio handia eta merkataritza handia!
Eta diru asko!
Zer iruditzen zaizu hori?
Nahiko ona baserriko langilea izateko.
Gorputz aparta! Baina ez, badu…
Eskaintza bat dago… Zer diozu horretaz?
Orinak ditu.
Azal zuri ederra du.
Hona eskaintza: Adler eta Sihnek artile kopuru handi bat behar dute.
-Negozio ona da, ezta? -%15eko irabazia guretzat.
-Zenbat behar duzu? -16.000 marko Berlinerako.
%10.
Ez… %7,5.
Zeure fabrika eraiki nahi omen duzu.
Fabrika bat sortu nahi dut Borowieckirekin.
Beltzarana?
Xarmagarria da, hilabete darama hemen lanean.
Borowiecki, gizon bizkorra, baina… ziurtasunik gabea.
-Zergatik? -Poloniarra da!
Zertarako behar duzu Borowiecki? Sor ezazu zeuk zure fabrika
Dirurik ez daukat eta!
Hori ez da barregarria.
Zatoz gaur gauean niregana antzerkiaren ondoren.
Aita! Aita!
Kesslerek zerbait idatzi du gure Zoskaz!
Ikusi duzu?
Bai. Kesslerek idatzi, eta kapatazak berehala eraman dio Zoska.
-Berarengana joango naiz. -Ez zara inora joango!
Alferrik da eta.
Zoaz, Adam. Ez esan ezer amari.
Ni konponduko naiz Kesslerekin.
Morroia!
Egun on, Herr Borowiecki.
Morroia.
Egun on, lehendakari jauna.
Postarekin lagunduko didazu, Herr von Borowiecki.
Pixka bat entretenituko zaitut. Bai, bai! Gutun horiekin.
Ikusiko duzu zer idazten didan jendeak.
Ekar ezazu, morroi!
Bulegoa. Muinoa. Fabrika. Bulego nagusia.
Moldiztegia. Ospitalea. Meyerhoff. Pribatua.
Pribatua. Fabrika. Bulego nagusia. Moldiztegia.
Moldiztegia. Muinoa. Muinoa! Kontuz, morroia!
Orain ondo pasatuko dugu.
Hartu hauetako bat eta irakur ezazu.
Irakurri, irakurri.
Lehendakari txit agurgarria…
…dohakabe guztiek zure izena ohoratzen eta errespetatzen dutenez…
…zuri laguntza eske idazteko kemena hartu dut.
Nire senar elbarria hilzorian dago…
Hiltzen uztazu. Sutara.
…eta goseak akabatzen nago nire lau umeekin.
Sutara!
Tira, tira!
Jendeak errespetatzen nau. Nire errubloekin zoratzen daude.
Lódzeko lapur kuadrillako burua.
Izugarri gustatzen zait tu egiten didatenean.
Egia esaten du, gutxienez, eta besteak baino dibertigarriagoa da.
Zerri aleman bat zara!
Ona, ezta? Umorearen sena badu!
Zitala eta gaizkilea, hiltzailea, zizarea, zakur zikina.
A zer txantxazalea!
Sinatu gabe dago.
Hemen norbaitek biltegizaina salatzen du lapurra delakoan.
Hau egiaztatu beharra dago.
Segi irakurtzen!
Edan ezazu giza miseriako upel horretatik.
Burua argitzen laguntzen du.
Borowiecki jauna, zuk badakizu entzuten.
Zu gizon bizkorra zara.
Esaten ari zarena oso interesgarria da.
Ospa, morroi!
Eskua emadazu. Elkar ulertzen dugu, Herr von Borowiecki.
Ondo ulertzen dugu elkar.
Hau da nire aholkua: hobe duzu nirekin geratzea.
Sentimentaltasun alemana. Nire aita agure ero bat da!
Alda zaitez.
Hil dadila, nahi badu, baina zergatik sufritu behar dut nik ere?
Mateusz, zer berri?
Nekazari batzuk dauzkazu sukaldean zain.
-Nekazariak? -Bai, Kurówekoak, gutun batekin.
Itxaron dezatela. Ekarridazu gutuna eta emaiezu tea.
Itxaron, etor daitezela. Neu joango naiz.
-Zer dugu? -Gorets dezagun Jainkoa.
Kurówkoa zara eta neskatxaren gutun bat ekarri didazu, ezta?
-Hori da. -Socha da zure izena?
Hori da, Socha. Esaiozu, ama.
Egia da, bera Socha jauna da eta ni Socha andrea, bere emaztea.
Eta lan bat eskatu nahi dio fabrikan ingeniari jaunari.
Bai, lan baterako da. Esaiozu hasieratik, ama.
-Okerrena Pietrakowa da! -Tira, kontaidazu zer gertatu den.
Puta zikin horrek zakurrak bota dizkit!
-Jainkorik gabe hil dadila! -Iletik tira egin dio eta…
-…zikin putzura bota du. -Puta bat bezala ostikatu dut!
-Noiz erre zizun txabola? -Auzitegian geundenean…
…atezaina etorri zitzaidan: "Txabola sutan daukazu!"
Fabrikan lan egin nahi duzue, ezta?
-Bai! Bai! -Bai, jaun txit gorena.
Etorri asteartean ordu batean. Orain ez dut astirik.
-Prest zaude? -Bai.
Begira zer idatzi duen arrosez: "Zer arrosa ederrak…
…ez dira Lódzekoak izango. Nizatik ekarri al dituzu?"
"Behin egin zenuen bezala".
"Zaintzen ditut. Ez dago hosto bakar bat hau esaten ez diodana…
…nire ezpainekin ukituz: Maiteminduta naukazu".
Mugi.
"Diruarena konponduta dago; 25.000 zure… gure izenean".
Neska zoragarria.
"Idazten bukatu behar dut. Lotarako ordua da. Gabon, errege. Anka".
Eta post scriptuma: "Aitak guztira etsi du; txilibitu bat egin du…
…eta harekin esnatzen gaitu eta gosaltzera deitzen".
Legez ezgaitu behar zenuke zeure aita.
Zeure erara kudeatu fabrika. Hori da zerbait salbatzeko bide bakarra.
Zuk egingo zenuke?
Ez dut pentsatu beharrik ere, orain aitak ez dauka ezer.
Joango al gara?
Ez ni ukitu, pailazo!
Hiru bider 200 errublo!
Hiru bider!
Aitak ez dit dirurik emango. Neure buruaz baizik ezin naiteke fio.
Kasu galdua!
Morycen bila joango naiz.
-Sua! -Nor?
-Albert Grossman. -Gaurko hirugarren sutea da.
Zer egingo dute, ba? Bankarrotan galdutakoa berreskuratu behar dute.
-Zenbat? -200.000 inguru.
-Eskura ordaintzen baduzu… nahikoa… -Moryc! Goazen!
Banoa, Max.
Moryc! Moryc!
Neu arduratuko naiz!
Ezin dut… Agur!
Ez, nik egingo dut, noski.
-Gabon. Garrantzi handiko… -Orain, ez. Gero.
Fabrikara deitu dizut, baina goiz joan zara.
-Sentitzen dut. -Idatzi ere egin dizut.
-Nik neuk. -Ez dut gutunik jaso.
-Baduzu antzokian lekua? -Oraintxe noa.
Badaukat lekua.
Goazen, ba.
Mila errublo gehiago eskainiko dizkizut. Niretzat lan egizu.
Bucholcek bi mila gehiago emango lizkidake hemen geratzeko.
Jakina.
4.000 gehiago emango dizkizut. 14.000, urtean. Eskaintza ona, ezta?
Mila esker hain eskaintza onagatik, baina ezin dizut onartu.
Bucholzekin geratuko zara?
Ez. Egia esango dizut, neure fabrika sortzera noa.
Kotoia?
Bai, kotoia. Ikusten duzunez, ez natzaizu lehiakide izango.
Lehiak ez nau kezkatzen. Zer kalte egin zeniezadake zuk?
Milioiduna naiz.
Bankarrota egiten baduzu, 8.000 errublotan kontratatuko zaitut.
-Orain gehiago eskaintzen didazu. -Jakina. Orain gehiago balio duzu.
-Eskertzen dizut argi hitz egitea. -Pentsatzen dudana esaten dut beti.
Sinesten dizut. Behin bankarrota egiten badut…
…berriz ez egiteko moduan egingo dut.
Herr von Borowiecki, oso begiko zaitut.
Negozio onak egingo genituzke elkarrekin.
Baina bereizirik egin behar ditugu.
Mesedez, etorri gure palkura.
Eskerrik asko. Atsedenaldian joango naiz.
Karol, zenbat milioi daude gaur gauean antzokian?
Tira…
200, beharbada.
Milioi usaina dago, bai.
Tipula eta baratxuri usaina, gehiago.
Zucker andrea ederra da, ezta?
Hala uste duzu?
Diamante apartak dauzka!
Diamanteak! Szajn andereñoak bitxi-denda bat dauka jantzita.
Bi ere eduki ditzake.
Ondo pasatzeko ordaindu dut.
Karol, Müller andrea begira ari zaigu.
Antzar eme arrosa lumatu bat dirudi.
50.000 errublo irabaziko ditu urtean.
A zer neska! Ni neu sartuko nintzateke negozio horretan.
Karol, neronek hartuko nuke; deabru handi bat du barruan.
-Eta dote handiago bat. -Ederki, ederki.
Borowiecki jauna, negozio batez hitz egin nahi nizuke.
Hau ez da une egokia. Nola ausartzen zara?
Erotu egin zara? Negozioetarako, edozein une eta leku dira onak.
-Moryc! -Eseri.
-Zergatik? -Norekin hitz egin jakin behar da.
Fabrika handi bateko zuzendaria ezin da beste era batera mintzatu.
Ulertu behar duzu ezin dela fabrikaren interesen kontra aritu.
Ulertzen dut, baina ezin dut Lódzen gehiago iraun.
-Zein dira zure asmoak? -Oraindik ez dakit.
-Zure aitaren Varsoviako fabrika? -Ez zait interesatzen.
Ergel hutsa zara. Paregabea!
Borowiecki jauna!
Gabon. Ondo pasatzen ari al zara?
Primeran, eta zu?
Primeran, bai horixe.
Emango al zenizkidake polonierazko liburu batzuen izenburuak?
Aitak esaten dit tuntuna naizela eta etxekoandre izan behar dudala.
Zertarako nahi dituzu liburuak?
Nahi ditudalako!
Zure anaiak liburutegi bat edukiko du jauregian.
Wihlelmi ez zaizkio liburuak gustatzen! Behin nirekin haserretu…
…eta amarekin erosketetara joan nintzenean…
…liburu guztiak erre zizkidan.
Wilhelmi ez zaizkio liburuak gustatzen, mutil zintzoa da.
Jakina, bidaliko dizkizut izenburuak.
Mutil jatorra zara, zatoz egun batean gu bisitatzera.
Hara! Emanaldia hondatu didazu, eta orain negarrez ari zara!
Zorionak, neskak. Zoragarria, xarmagarria!
Zorionak bihotz-bihotzez! Hain gazteak!
Max Baum da nire izena; Piotrkowska, 90.
Zorionak. Bai, bai…
Utz nazazu bakean!
-Dantza ederra, ezta? -Ez oso profesionala.
Uste nuen zuk ere dantzatu behar zenuela.
Nahi nuen, baina… Ez naute gonbidatu…
Aukera hori aztertu zen, baina ezetz esango zenuen beldur zeuden.
Zure etxerako sarbidea hain zaila denez. Barkaidazu.
Begiradazu, Florcia!
Zer ikusten duzu? Xarmagarria naiz, ezta?
Bai, zu ere bat zatoz. Beraz, txantxarik ez.
Ni naiz denetan goxoena. Ez esan ezetz, maitasuna da zure helburua.
Florcia, errealitate bihur itzazu nire ametsak.
Florcia, zu baizik ez zaitut maite.
Nire bihotza irrikaz dago zu nire emaztea noiz izango.
Ametsetan baitaukat bihotza…
Zerbait gertatu da. Miatu palkoak.
Beti maiteko zaitut. Hitzematen dizut, eta izan zaitez nirea.
Saia zaitez. Saia zaitez. Ezkontzak elkar gaitzala.
Heldu da gure bihotzak elkartzeko unea.
Horrekin egiten dut amets gauez eta egunez.
Florcia, errealitate bihur itzazu nire ametsak.
Florcia, zu baizik ez zaitut maite.
Nire bihotza irrikaz dago zu nire emaztea noiz izango.
Kotoia da! Artilea eta besteak eserita daude.
Nire bihotza irrikaz dago zu nire emaztea noiz izango.
Senar ona naizenez…
Odessako Alpasow bankarrotan dago.
Laster jakingo ditut xehetasunak.
Ez esan ezetz, maitasuna da zure helburua.
Florcia, errealitate bihur itzazu nire ametsak.
Errealitate bihur itzazu nire ametsak, Ferdziu.
Nire bihotza irrikaz dago zu nire senarra noiz izango.
Leiala izango natzaizu.
Leiala, senar on bat bezala.
Beraz, eduki nahi banauzu, leiala izan behar zatzaizkit.
Ez esan ezetz, senartzat har nazazu.
Florcia, errealitate bihur itzazu nire ametsak.
Errealitate bihur itzazu nire ametsak, Florcia.
Nire bihotzak dio heldu dela ordua zu nire emazte izatekoa.
-Zer dugu? -Dena dakit!
-Esan, ba. -Frumkin, Bialystoken.
Lichaczew, Rostoven.
-Bai. -Odesan, Alpasov.
Bankarrota. Enpresa sendoak denak!
-Zergatik? -Ez dakit, ba!
-Zenbat gal dezake Lódzek? -Bi milioi!
-Zure aitak zerbait galdu du? -Ez du ezer galtzeko…
…bere ohorea izan ezik, baina lehengai horrek Lódzen jai!
Demontre! Zergatik, ordea?
Nire bihotza irrikaz dago zu nire emaztea noiz izango.
Meyerek 100.000 errublo inbertitu omen ditu.
Argaltzeak on egingo dio!
Nire bihotza irrikaz dago zu nire emaztea noiz izango.
Karol jauna! Noiz etorriko zara gu bisitatzera?
Hauetako egun batean, barkatu.
Karl…
-Ahaztu ninduzula uste nuen. -Hori posible ote da?
-Zuretzat, bai. -Baina etorri naiz, halabeharrez.
-Antzokira. -Hona, zuregana.
A bai? Inoiz ez didazu horrela hitz egin.
Beti nahi izan dut, ordea.
Nitaz hitz egiten aritu zara hor behean, ezta? Igarri dizut.
Zure diamanteez ari ginen.
Lódz osoan ez dago emakumerik honelako diamante ederrekin, ezta?
-Eta zure edertasunaz. -Ziria sartzen didazu.
-Maite dudanari, ziririk ez. -Karl!
Goazen, goazen. Eraman nazazu neure zalgurdira.
-Bai, bai. -Elkarrekin joan behar dugu.
Munduaren amaieraraino. Goazen.
O, Karl!
Ez dut ulertzen, kodetuta dago.
Deskodetu!
-Kontseiluak gaur erabaki du… -Zer erabaki du?
Hanburgora eta Triestera inportatutako…
…Amerikako kotoiaren aduana-zerga 25 kopekera igo da.
Bi aste barru jarriko da indarrean. Astebete barru jakinaraziko da.
-Noiz jarriko da indarrean? -Bi aste barru.
Eta noiz jakinaraziko da?
Astebete barru.
Zu…
Zer ari zara?
-Ongi etorri. -Welt jauna hor al dago?
-Kesslerengana joan da. -Zuzendaria gutxitan etortzen da.
Urrutiegi bizi naiz. Zer gertatzen da?
Hari urdinak dituzu besoetan eta bizkarrean…
Mundu guztia aztoratuta dabil hemen!
Bizkarrean ere bai!
Aizu! Herr Welt!
Pentsatu al duzu?
Eskaintza handia da.
16.000 marko Berlinerako. %15 irabaziko dugu.
Ez, ez, ez. Lehen azaldu dizut.
Asmo hobe bat dut. Borowiecki estualdian dago.
Ez dauka dirurik. Lurrean eta fabrika eraikitzen gastatu du dena.
Dirua emango dizut eta kide bihurtuko zara.
Erabateko enpresa.
Gero gauzak konponduko dituzu Borowieckik ahalmenik ez izateko.
Fabrikako zuzendaria besterik ez da izango.
Urtebete edo bi urte barru, 40.000 irabaziko duzu.
Kessler jauna, mila esker eskaintza bikain horregatik…
-Zenbat behar duzu? -Baina Borowiecki…
…zu baino "lodzermensch"agoa da.
Nazkagarria da!
Gabon, Moryc jauna hor al dago?
Zeure fabrika eraikitzen ari zara! Gauza bat esango dizut.
Ez fabrika batek, ez hamarrek, eratzen dute Alemaniako industria.
Lehenengo, zibilizatu beharra dago, kultura industrial bat sortu.
Orduan utziko diote zure ahaleginek barregarriak izateari.
Badakit, talentu handia duzu.
Zure "arbeit", noblezia, "Kunst", "Literatur", zure bizitza…
…topiko hutsak dira denak.
Ezer egiten hasi aurretik, bankarrotan zaudete.
"Flirt"aren erregeak zarete.
Argi eta garbi esaten dizut, ikusten dudanaz hitz egiten dut.
Arrazoi duzu eta oker zaude.
Zerriak arranoarengan pentsatuko balu, horrela pentsatuko luke.
Barkatu.
Jakina…
Moryc Welt naiz, Piotrkowska, 90.
Moryc Welt naiz…
…Piotrkowska, 90…
Zoaz infernura!
Moryc, negozio bat dugu.
Negozioren bat duzu?
Gure negozio txit garrantzitsua.
-Prest naukazu! -Zatoz hona, irakurri hau.
Ez begiratu helbidea. Ez begiratu!
Ez dut ulertzen, kodetuta dago.
Kontseiluak hau erabaki du gaur:
Hanburgora eta Triestera inportatutako amerikar kotoiaren…
…aduana-zergak zakuko 25 kopekera igoko dira.
Bi aste barru jarriko da indarrean. Astebete barru jakinaraziko da.
Karol!
Etorkizuna dugu, beraz! Karol!
Beraz… diru pila daukagu!
Telegrama horrek 100.000 balio du!
50, gutxienez! Musu eman diezaiogun elkarri!
Ez ditut zure musuak behar, dirua eskura behar dut!
A zer negozioa! A zer…
Zergatik ez dugu guk biok bakarrik egiten?
Utziozu! Guk biok bakarrik egingo dugu negozio zoragarri hau!
O, Max…
Orain gutxiago ezagutzen zaitut.
Tira! Max esnatu behar dugu!
-Zertarako? -Bilera bat egin behar dugu.
Zergatik ez dugu guk biok bakarrik egiten?
Hirurok egingo dugulako.
Esango al dut beste zerbait?
Hanburgora noa. Eta porrot egiten badu?
Ondo atera behar du.
Fabrika bat eduki behar dugu.
Entzuidazu, gertatuak gertatu, fabrika bat eduki behar dugu.
Karol, zuk ez duzu, inolaz ere, kalterik izango…
…zure bikaintasunarekin, zure izenarekin, zure "von" horrekin…
Aurpegi hutsez milioiak lor ditzakezu…
…Müller andereñoarengandik, adibidez.
-Andregaia dut! -Zer arazo du…
…bi andregai izan, biak maitatu, eta beste batekin ezkontzeak…
…milioiak baldin baditu?
Max!
Hirian zer berri?
Zaharrak berri. Bart gauean A. Weber erre zen.
Cegielniana kaleko Kolbergen fabrika ere erre egin da.
Hormak besterik ez dira gelditu, eta polizia susmo gaiztoz dago.
-Segi. -Ez dituzte kalteak ordaindu nahi.
Moritz jauna Grunspanekin egon da, eta Max jaunaren gelan…
Badakit. Ospa.
10.000 errublo jarriko ditut. Ezin dut gehiago jarri. Gabon.
Demontre, zatoz hona! Bilera egin behar dugu!
Bilera aluak! Deabruak eraman ditzala.
Ia ez dut lorik egin Rigan pasatutako 3 urteetan…
…hango poloniarrak goizaldera arte biltzen zirelako.
-Lódzen gauza bera gertatzen da. -Zoaz ohera, nahi baduzu.
-Ez. Geldituko naiz. -Moryc, zenbat jarriko duzu?
10.000 jarriko ditut, oraingoz ezin dut gehiago lortu.
-Nik kopuru bera jarriko dut. -Nor joango da?
Morycek joan behar du, bere espezialitatea da.
-Moryc? -Ederki, ni joango naiz.
-Zenbat diru emango duzu? -15 errublo besterik ez dut.
Eta nire diamante-eraztuna ere bai.
Nire izebarekin konpromisoa hartu, eta nik baino gehiago aterako duzu.
Badago konponbide bat…
Arriskurik gabe irabaz dezakezu dirua.
-Nola? -Utzidazu niri negozio osoa…
…eta 5… ez, 10.000 emango dizkizut ordainetan…
…galtzen badut ere. Eskura emango dizut dirua.
-Zerria! -Uztazu bakean, Max.
Adiskidetasunez ari da.
-Adiskidetasunez, bai. -A, bai, adiskidetasuna!
Zer gertatuko da galtzen badut?
Berme oneko truke-letrak emango dizkizut.
Ez dezagun astirik gal. Denok erosiko dugu…
…arriskua partekatu, eta Hanburgora joango da.
-Kitto! -Ez!
Idatziz nahi dut hori. Gure diruarekin erosiko du…
-…eta berak erosi duela esango du. -Bai zera! Gure adiskidetasuna…
-…eta nire hitza ez dira ezer? -Zure hitzak urrea balio du…
…adiskidetasuna truke-letra da, baina negozioak segurua behar du.
-Honela egingo dugu… -Itxaron pixka bat!
Morycek erosiko du eta presako postaz bidaliko du.
-Itxaron pixka bat! -Gero erosiko dugu!
Eta nola jakingo dut ziur ez zaretela nitaz libratuko?
-Zerria! -Lasai!
Max… Morycek arrazoi osoa du.
Horregatik egin dut kontratu hau.
Erakutsidazu!
Ederki! Orain denok dakigu non gauden.
Zenbat eskuratuko dut nik?
-Oraingoz, ohiko komisio bat. -Ederki.
-Gero egingo dugu tratu bat. -Aurrerapen bat emadazu…
…eta faktura bat aurkeztuko dut Hanburgon egingo ditudan galerekin.
Zer zerria!
Karol, hiru aldiz deitu dit zerria, eta behin erantzungo diot: baboa!
Hau ez da maitasun-kontu bat, ez da ezkontza bat…
…negozioak dira! Ahal bazenu, Jainkoa bera engainatuko zenuke!
-Lotara noa, Karol. -Ondo lo egin.
Ez niri trabarik egin.
-Moryc. Musu bat eman… -Ospa, ospa!
Elkar ikusi behar dugu zu abiatu aurretik.
Dirua lortuko dut, Karol. Suerte ona izan.
-Agur. -Eta ez guri traiziorik egin.
Iruzurtiei berehala antzematen zaie.
Nitaz ari zara?
Zer? Karol…
Bai! Kesslerengana joan naiz! Ez dut irundegian hil nahi!
Zoaz Kesslerengana, eta itzultzean zakur bat bezala botako zaitut…
…eta poliziara entregatuko zaitut.
Ezin dut fabrika gehiago jasan! Maite nau!
Nirekin ezkonduko dela hitzeman dit.
Ez nazazu nire itsumenagatik zigortu, Jainko betierekoa.
Ez nazazu nire umeen okerrengatik zigortu, Jainko errukiorra…
…ni ez bainaiz horien erruduna.
-Ez dut jadanik alabarik. -Ama maitea!
Barkaidazu! Erruki zaitez nitaz! Ezin dut bizi osoa fabrikan pasatu!
Ospa!
Zoska!
Zoska, itxaron!
Ez negar egin, Zoska.
Kapatazak esan dit joaten ez banintzen kalera botako nindutela.
Ez negar egin. Amak amore emango du. Aitarekin hitz egingo dut.
-Zoska itzuli al da? -Bai, gaur goizean.
-Kessler! -Bai, utzi hori niretzat.
-Utziozu, aita. -Ergela zara.
Negozio handi bat dut berarekin. Ezta bururatu ere hura ukitzea!
Bai, baina ez diot uko egingo nirea denari.
Ez zaitez ausartu. Non dago Zoska orain?
Amak kalera bota du.
Zaindu ezazu. Gure senidea da.
Idatzi egin dit, erantzun egin nahi diot.
Pistolarik badaukazu? Zakur amorratua dirudi.
Dirua nahi du alabaren truk. Neuk konponduko dut.
-Banoa. -Kontuz ibili, lehendakari jauna.
Malinowski!
Gutun bat idatzi didazu, ezta?
Zer egin diozu Zoskari?
Zer nahi duzu?
Ezer ez. Neska ordain dezazula! Zitalkumea!
Stein, igande arratsaldean jo zenuten?
-Bai, itxoin pixka bat. -Zer jo zenuten?
Beethovenen sonata baten pasarte bat.
-Inoiz baino hobeto jo genuen. -A, bai?
Ezin duzu imajinatu…
Stein! Eichner eta Peretzen kontua!
4, 17, 5, 6.000 arte bahitua.
6ra? Ez egiaztatu, ondo gogoratzen duzu.
Eta gero duela gutxi bukatu dudana entsaiatu genuen.
Zer? Polka bat, bals bat?
Ez dut kale-organoetarako musika sortzen.
Orduan, zer, opera?
Ez, sonata baten elementu formalak dituen zerbait.
Baina ez da sonata bat.
Lehenengo zatiak hiri bat irudikatzen du, lasaituz doana…
…eta pixkanaka lokartzen ari dena. Isilune handia…
…biolinek jotako marmar delikatuz asea.
Gero flautak bere doinu urragarria hasten du…
…zuhaitz izoztuen edo etxerik gabeko jendearen intziria bezalakoa.
-Wilczek… -Makinen zarata handia.
-Wilczek… -Bihar hilko dituzten abereak.
-Stein, lehendakaria deika. -Denbora asko daramazu?
Ia urtebete. Zatoz igandean, hiru zatiak entzungo dituzu.
Zer berri, Stein jauna?
-Victor Hugo atzo hil zen. -Asko utzi du?
-Sei milioi libera. -Diru pila. Zertan?
%3 Frantziako estatuko bonotan eta Suezeko akziotan.
Inbertsio egokia. Zertan lan egiten zuen?
-Literatura. -Zer? Literatura?
Bai. Poeta bikaina eta idazle bikaina zen.
-Alemana? -Frantsesa.
Egia da! Mariek irakurri zizkidan haren nobelako pasarte batzuk…
…"Sua ezpataren kontra" zuen izena.
Pianoa jotzen omen duzu.
Kontserbatorioan ikasi dut eta Leszetyckirekin Vienan.
Barkatu, lehendakari jauna, joan egin behar dut, lanpetuta nago.
Lana ez da antzar bat, ez du ihes egingo.
Traba egiten dit bulegoko edalontzien zarata etengabeak…
…eta gasaren txistu etengabeak.
Lehendakari jauna, hain goiz etorri gara…
…non ez baitugu etxean gosaldu.
Gasarekin irakiten duzue ura. Eta nork ordaintzen du gasa? Nik.
Ba al du zentzurik? Gaurtik aurrera ordaindu egingo duzue.
-Ederki. Lankideei esango diet. -Zuen onerako da.
Orain tea edateaz lotsatzen dira kontzientzia gaiztoa dutelako…
…nik ordaintzen dudalako gasa. Denek ordaintzen dutenean…
…zuzenean begiratu ahal izango didate begietara.
Oso morala da, Stein jauna!
Lehendakaria nitaz galdezka aritu da, eta ni ere etortzekoa nintzen.
Negozioak, ezta? Konpon dezagun hori berehala…
…kontu txit delikatu batez hitz egin behar baitut zurekin.
Hau da negozioa: Adler enpresak artile-eskari handi bat behar du…
…nirekin harremanetan jarri dira eta nik badaukat artilea…
-…baina dirua behar dut ordaintzeko. -Emango dizut.
-Eta irabaziak biontzat. -Beti bezala, %15.
-Zenbat behar duzu? -30.000 marko Leipzigerako.
Fabrika hazten ari al da?
Hilabete barru hasiko gara. Hiru hilabetetan eraikiko da…
…eta urrian hasiko dugu produkzioa.
Atsegin dut presa hori! Lódzeko estiloan! Zoragarria!
Oso begiko dut Borowiecki, baina min eman behar diot.
Eta ez zait batere atsegina. Batere ez.
Eta horregatik eskatu nahi dizut hau nire ordez berari azaltzea.
-Zer gertatu da? -Kreditua ezeztatu behar izan diot.
Beste nonbait aurkituko dugu.
Sentitzen dut, baina ezin dut negoziorik egin zuekin.
Baina gu bion artean, lagunak garenez…
…Maurycy jauna, zergatik izan behar duzu Borowieckiren negoziokidea?
Ezin al duzu bakarrik sortu fabrika?
-Ez daukat dirurik, ordea. -Ez da arrazoi bat.
Jendeak dirua dauka eta zuk talentu handia eta haien konfiantza duzu.
Zergatik eman dizkizut gaur 30.000 marko, zuk hala eskatuta?
Zergatik tratatzen zaitut semetzat? Zer esaten ari naiz? Semetzat?
Semetzat eta alabatzat batera! Ondo ezagutzen zaitudalako.
Eta badakit %10 eskura dezakedala.
-%7,5. -Zer da produkzioa fintzea?
Zer da Lódzeko zaborrarekin amaitzea?
Horiek dira haren hitz ergelak.
Tartean sartu nahi ditu Zucker, Szaja, Bucholc…
…eta Lódzeko artile guztia. Eta badakizu zergatik?
Poloniarrek esan dezaten: zaborra egiten dute…
…ziria sartzen dute, langileak esplotatzen dituzte…
…eta bitartean guk negozioak serio, zintzo eta zuzen egiten ditugu.
Aise imajina dezaket.
Ez du graziarik. Susmo gaizto bat da.
Ziur nago ez garela lehiaketatik bizirik aterako…
…haiek herrialde osoaren laguntza izango dutelako.
Eta horregatik suntsitu beharra dago Borowiecki.
Baina Borowieckik irabazi gehiago ateratzen dizkio nire kapitalari.
-Berarekin joango naiz. -Oso jarrera merkantilista da.
Baina ziur esan dezaket kapitalak ez duela ezer emango.
Den-dena galduko duzue. Onena opa dizuet denei.
Lódz osoa pentsatzen ari dena esaten ari natzaizu.
Agur. Mila esker nire arreta kontu horietara bideratzeagatik.
Kontuan hartuko dut. Borowieckik ez du mailegurik jasoko zugandik?
Ezin ditut gure langileak berarengatik galdu.
-Konspirazioa. -Zer konspirazio? Zertaz ari zara?
Ez da konspirazioa, nire burua defendatzea baizik!
Borowieckiren ordez beste norbait izan balitz…
…diskrezioz zapalduko genukeen, eta laster hilko zen.
Baina badakizu nolako gizona den.
Badakizu nola lagundu zion Bucholci?
Dena egia da…
…baina garaitu dezake!
Nondik atera duzu dirua?
Nire sekretua eta saria da.
Max! Zure aurpegian ikusten dut beste gaiztakeria bat egin duzula.
Utz nazazu bakean. Azkenean aitak eman dit dirua.
Fabrikak ez du urtebete iraungo, hil egin behar du.
Fabrika ixten denean, aitak ere ez du bizirik iraungo.
Harekin hilko da, ondo ezagutzen dut aita.
Aleman sentimental bat zara, baina emadazu dirua.
Zoaz.
Kontsola zaitez: Lódzeko gizonik zintzoena eduki duzu aitatzat.
Bai, bai. Eta hona nire eraztuna.
Tira, Moryc!
Segituko dugu… Agur.
Suerte ona izan.
-Agur! -Agur! Ondo izan!
200 errublo ordaindu emakume honi edo auzitara joango da.
Meyer baroia zain dago, negozio garrantzitsu bat omen du.
Oscar Meyer baroiak nire zakurrarekin egin ditzala negozioak.
Horn, diktatu egingo dizut!
Azkarrago mugitu hitz egiten dizudanean!
Ez lo hartu!
Ez dizut lo egiteko ordaintzen.
Mugi bizkor!
Ezin dut bi eskuekin idatzi.
Tentsio handia igarri da zure hitzetan.
Ezin dut beste era batera hitz egin.
Ezin dizut hori ontzat hartu!
Berdin zait.
-Norekin ari zara? -Zurekin.
Abisatzen dizut ez dudala pazientzia handirik!
Berdin zait pazientzia duzun edo ez.
Ez hitza moztu Bucholc hizketan ari denean!
Ez dakit zergatik ez den Bucholc isiltzen Horn hizketan ari denean.
Akabo hemengo zure lana!
Zu eta leku hau oso-oso desatseginak iruditzen zaizkit.
Kalera botaraziko zaitut.
Saia zaitez, zitala.
Morroi, bota ezazu!
Utz nazazu, August, saiatu ere ez zaitez egin…
…edo saihetsak apurtuko dizkizut zuri eta zure nagusiari.
Mila deabru! Eraman ezazu!
Isilik egon, lapurra!
Ergela! Ez niri hitza moztu, mesedez!
Berdin zait pazientzia duzun edo ez!
Ez daukat jakin beharrik pazientzia duzun edo ez…
Ez niri hitza moztu! Aleman tentela!
Orain ni ari naiz hizketan! Horn ari da hizketan!
Eta zuk entzun egingo didazu ni hizketan ari natzaizun artean!
Ixo! Orain ni ari naiz hizketan!
Mesedez, ez…
Abisatzen dizut! Ez daukat jakin beharrik pazientzia duzun edo ez!
Berdin zait! Ez niri hitza moztu!
Ez dakit zergatik isilik egon behar dudan zu hizketan ari zaren artean!
Berdin zait pazientzia duzun edo ez!
Agur!
-August. -Bai, jauna.
-Non dago Horn? -Bota egin duzu, beraz joan egin da.
Kalera botatzeko esan dizut.
Zergatik ez didazu entzun?
-Bera bakarrik joan da. -Ixo!
Zer berri?
Lana, lehendakari jauna.
Ederki. Beste zerbait?
-Isilik dago gaur fabrika. -Beti bezala.
August!
Eta gure negozioak porrot egiten badu? Bankarrota egin dute denek.
Bankarrotak bukatuko dira negozioak onera egingo duelako.
Errusiako uzta ondo joan da, baina gariaren prezioa ez da jaitsiko…
…erreserbarik ez dagoelako.
Lan publikoen programa handi bat hastera doaz…
…milaka laguni lana eta dirua emango diena.
-Ikusiko duzu. -Arrazoi duzu.
Udazkenean, ehungintza suspertu eta hazi egingo da.
Kotoia beharko dugu fabrikarako.
-E! Moryc! -Moryc!
-Zer moduz kotoia? -Hanburgon bakarrik…
…Zuckerek eta Mendelsohnek erosi dute…
…eta prezioak %15 igo dira.
Goazen!
Stocka arina da. Hurrengo bidalketa egun gutxi barru iritsiko da.
Karol! Dena gurea da!
-Hona, azkarrago. -Ama, ingeniari jauna!
-Sochas, egun on. -Egun on Jainkoak dizula.
Bihar Kurówera joango gara. Nirekin eramango zaitut.
-Max! Goazen! -Banoa.
Egunero ematen diezu jaten hegazti hauei guztiei?
-Egunero. -Lan handia.
Mickiewiczen "Pan Tadeusz"eko Zosia dirudizu.
Baina Zosiak atsegin hutsez ematen zien jaten hegaztiei.
-Egun on. -Kaixo.
-Eta zuk? -Nik?
-Egun on, jauna -Horiek Lódzen ondo saltzeko.
-Egun on. -Baita zuri ere.
-Egun on. -Kaixo.
Szymon, zure aita ezin atseginagoa da.
Atsegina izanez egiten dira Kurówen negoziorik onenak.
-Bai? -Iruzurrez ateratzen dute bizimodua.
Egia al da Lódzen eta hemen izen desberdin bat dudala…
…eta landaldean beste bat?
Lódzen Kaczmarek deitzen zidaten.
Edozein alemanek edo juduk esaten zidan: "Kaczmarek, nekazaria".
Eta izen prestuago bat hartu nuenean, esaten zidaten:
"Axola dizu, Karczmarski jauna?"
Gaizki zergatik tratatzen ninduten nekazari aleman horiek…
…ni nekazarien semea eta biloba banintzen, eta ez edozein?
Lódzera eramango dituzu, beraz, koadro hauek eta altzari hauek?
Bai, bai.
Nire arbasoek baserria zutenean, alemanak lau hankatan zebiltzan…
…eta patata ustelduak jaten zituzten, zerriek bezala!
-Bejondeizula, Kaczmarek jauna. -Egia da.
Lódzeko Miller eta Bucholc guztiak nobleak badira…
…Karczmarski haien erregea izan liteke, haientzat ohore handiz.
-Egun on. -Baita zuri ere.
Ez nekien zu zinenik. Karolek esan zigun Kurów erosi nahi zenuela…
…baina beste izen bat aipatu zuen.
-Kafea nahi duzu? -Mila esker. Beroa dago?
Oso beroa, ia irakiten.
Kafe hotzak ez du deus balio.
-Asko dakizu kafeaz. -Maiz edaten dut zerrikeria hori.
Negozioetan edo berriketa hutsean, kafea beti onena!
Ez naiz landara itzuliko.
Semea ezkontzera doakit, hau berarentzat da.
Ez da iaioa negozioetan.
Lódzen ez du zereginik.
Etxalde bat erosiko diot landan, lurjabe izango da.
Horrelako hileta bat nahi baduzu, konbertitu egin beharko duzu.
-Ez duzu protestantismoa atsegin. -Batere ez!
Eta ez naiz inoiz konbertituko.
-Zergatik ez? -Gauza ederrak behar ditudalako.
Bucholcena baino hileta hobea izan nahi dut.
Aste osoan gogotik lan egin ondoren atsedena behar izaten dut.
Leku polit bat nahi dut, koadro eta eskultura politekin.
Arkitektura polit bat, zeremonia polit bat…
…eta kontzertu polit bat.
Gure zeremoniak, koloreak, usainak, kanpaiak, kantuak gustatzen zaizkio.
Eta sermoia entzutean, ez nuke aspertu behar.
Gauza sakonei buruzko hitzaldi delikatuak entzun behar dituzu.
Umorea eta bizipoza dakarkio horrek gizonari.
Eta zer daukat nik Kirchen?
Pareta hutsak eta barrualde huts bat, negozioa ixtera balihoa bezala.
Apaizak kontu latzak esaten ditu infernuaz.
Haserretzera joan behar dut elizara? Ez naiz tentela.
Ez zait hitzaldi aspergarriekin oinazetzea gustatzen.
Eta tratuan norekin ari naizen ikustea gustatzen zait.
Zer enpresa da protestantismoa? Aita Santua bai da enpresa bat!
Berehala etorriko naiz.
Kristau soil bat bezala bukatuko duzu.
Gaur jende askok jaieguna egin du.
Soldata-egun erdi bat kendu diete…
…debalde atseden har dezaten hildakoari eskerrak.
-Gehiago hurbildu zaitez, Karl. -Horrela nahikoa?
-Karl… ikusi egin behar zaitut. -Ederki.
Nahitaez.
Horrela, hiletako gastuen zati bat berreskuratuko dute.
Dirutza galanta utzi beharko dut neure testamentuan.
Zer diozu? Bucholc zu baino zaharragoa zen.
Bucholc hilda dago.
Fabrika bat eta milioi asko zeuzkan.
Kondea zen eta hilda dago.
Nik ez daukat ezer, eta bihar bi faktura ditut ordaintzeko…
…baina bizirik nago.
Jainkoa ona da.
Jainkoa on-ona da.
Bucholcek errukizko erakundeei utzi dizkie bere ondasun gehienak.
Barre egizu. Bucholc ez zen ergela.
Lehendakari jauna, telegrama bat! Kotoia!
Jiratu! Etxera joango gara! Azkar!
-Hitzik ez! -Ondo da.
Kotoiaren aduana-zergak igo dituzte!
Zer diozu? Noiz? Jiratu, azkar!
Bulegora, azkar!
Zucker! Badakizu zer gertatzen ari den kotoiarekin?
Niri zer axola dit?
Ikusi dituzu kotoiaren aduana-zerga berriak?
Gaur gaixo samar nago, triste samar, eta zu kotoiaz hizketan.
-Moryc, zer moduz zaude? -Gaur kotoia bezain ondo.
-Ondo al zaude? -Primeran.
Ikusi dituzu aduana-zergak?
Buruz dakizkit joan den asteaz geroztik.
Ez esan gezurrik, arestian iragarri dituzte.
Esan dizut banekiela.
Bazenekien eta ez zara etekina ateratzen saiatu?
Horixe atera dudala. Galdetu ea Borowieckik eta nik zenbat…
Zenbat dago geltokian zain eta zenbat Hanburgoko bidean?
Bizkorregia zara, Moryc, ez zara luzaroan biziko.
Biziko naiz…
…Bucholcena baino hileta hobea ordaintzeko irabazi behar baitut.
Aita, Lódz da.
-Harrapatu! -Harrapatu!
-Arratsalde on. -Baita zuri ere.
Ongi etorri.
Iritsi gara, aita.
Arratsalde on.
-Zer moduz, seme? -Kaixo. Sartu, aita.
Arratsalde on.
-Zer moduz bidaia? -Ondo, mila esker.
Horiek dira nire… gure fabrikako hormak.
Zergatik ari zara hain gogor lanean?
-Ez zenuke hala ibili behar. -Zoritxarrez, beharrezkoa da. Sartu.
-Zer da? -Dirua, 2.000 errublo.
-Nondik atera duzu? -Baneukan, baina ez nuen ezer esan.
Ez dakit nola eskertu. Unerik egokienean dator.
-Geldi! Norbait sar daiteke. -Ume bat zara!
Pozik nago, maiteminduta nago.
Ixo… Nor ari da maitasunaz ozen hizketan?
Ez da maitasunaz lotsatu behar.
Karl!
Baduzu pistolarik?
-Bai, zer ba? -Ondo da.
-Seguruago sentituko naiz. -Lasai, zeren beldur zara?
Ez dakit, baina zerbaitek beldurtzen nau.
Hemen ez dago kriminalik.
-Ixo! -Hitzematen dizut…
Ixo! Karl! Poz-pozik nago.
Ume bat edukiko dugu, geure umea.
Hau poza!
Ume bat?
Karl, zurekin egon behar dut orain! Betiko!
-Erokeria bat da. -Karl…
-Maitasuna ez al da erokeria? -Badakit…
Karl, asko maite zaitut. Ez haserretu nirekin.
Karl, beldurra ematen dit zu gehiago ez ikusteak.
Ez, pozik nago.
Zure begiak begira daude gau eta egun…
…giza ahuldadeak zure laguntza bilatzen duen lekura.
Zure laguntza bilatzen du.
Giza ahuldadeak…
…zure laguntza bilatzen du.
-Arratsalde on. -Baita zuri ere.
Hiritik zatoz?
Beti bezala.
Kontuz, andrea.
Zatoz berehala, Karol jauna oso nekatuta dago.
Ez al zara gose?
Berehala ekarriko dizut tea. Gogorra, ezta?
Zenbat azukre?
Edan, mesedez.
Marmelada nahi duzu? Kurówekoa da.
Proba ezazu, gustatuko zaizu.
Entzun dut… Entzun dut bururatu zaizula…
…nire fabrika ospitale bihurtzea.
Ez du familiarik, zer egin behar zuen, ba?
Edozer gauza, baina ez bihurtu fabrika babes-etxe!
Baina istripu bat izan zuen zure fabrikan.
-Ez zuen musutruk lan egiten. -Benetan ari al zara?
Kale gorrian utzi behar nuen, beraz?
Atsegin duzu gauza sinpleak sentimenduz biltzea.
Polita da, baina ez da beharrezkoa.
Giza sufrimenduaren aurrean nola erreakzionatzen duen bakoitzak…
Ez duzu usteko sentimentaltasunez begiratuko diodanik…
…txakur herren bakoitzari, lore zimeldu bakoitzari…
…edo tximeleta zapalduari.
Baina hautsita ditu hiru saihets, sufritzen ari da, eta…
Jainkoarekin hil dadila!
Horrek esan nahi du esaten ari naizen guztia txorakeria bat dela…
…barregarria dela eta ironiaz tratatu beharrekoa?
Eta zuzenean esaten didazu, niri bakarrik eman diezadakezulako mina?
Barkaidazu, gaur oso nekatuta nago.
Ezin dut, ezin dut!
Hilik nago. Ez naiz jadanik bizi. Baina zerbait esan diezazuket.
Ankari min eman diozu! Eta damutuko zaizu!
Zergatik ez zara berarekin ezkontzen?
Ezin dut jasan mailegu-emaile baten alaba etxe honetako andrea izatea…
…gure familiaren aintzazko 400 urteko oroitzapenen artean!
Zer esango dute?
Iraganari barre egiten diozue denek!
Tradizioari hilotz deitzen diozue; nobleziari, sineskeria…
…eta bertuteari, zentzugabekeria!
Urrezko zekorrari saldu diozue arima. Ospa!
Azkarrago, azkarrago!
-Moryc. -Banoa. Hartuko dut.
-Moryc! -Gehiago.
Ez dituzte tindatzeko makinak bidali.
Hor jar ezazue.
-Tira, orain. -Kontuz, poliki.
Ingalaterrara idatzi dut.
Beranduago eta garestiago iritsiko dira, baina iritsiko dira.
-Ez dute kreditura saldu nahi, ezta? -Aleman aluak!
Karol! Dena garestiegia da! Jauregi bat izango da, ez fabrika bat!
Dirua da, ez karea!
Prezio normala baino garestiagoa da hemen dena.
Besteek hondarrez eraiki dezatela, ez dut nire fabrika erortzea nahi.
Erretzen bada ere, suak ez du dena porrokatuko.
Erretzea ez da izaten okerrena.
Moryc, ez egin bizkorrarena. Segi kotoia saltzen.
Oso gutxi gelditzen da, eta dena oker dabil.
Gure kontra konspiratzen ari dira? Ez didate inon dirurik mailegatzen!
Zerbait egongo da tartean! Zer egingo dugu?
40.000 errublo inbertitu eta eraikina bukatzeko gai izan ez?
Nondik aterako dugu kreditua? Lódzen? Han bankarrota bakoitzak…
…porrot bakoitzak xentimorik gabe eraikitzen du fabrika?
Eta guk geure kontura eraiki behar dugu fabrika?
Zenbat behar duzu?
10.000 errublo behar ditut larunbaterako.
Karol! Müller ahaztu zaizu, mailegu bat eskaini zizun!
Gogoan dut. Badakit nire hitz batek haren kutxa zabalduko lukeela.
Baina ez du hitz hori nigandik entzungo.
Gure etorkizuna da, gure fabrika!
Nik egingo nuke, zu banintz.
Baina ez zara. Gogora ezazu, Max.
Saldu geratzen zaigun kotoi guztia, edo ez dugu iraungo.
Eta ez naiz mailegu-emaileengana joango!
Esaten dizuet fabrika honek iraungo duela…
…ni bizi naizen artean!
Poeta batek bezala hitz egiten duzu, ez fabrikatzaile batek bezala.
-Arratsalde on. Zer moduz zaude? -Oso ondo, mila esker.
Zer moduz dago zure emaztea?
Ai Jauna!
Ikusten? Batzuetan hitza betetzen dut.
Liburu zerrenda al da? Asko kostatu zaizu?
Ez, zuk eskatu zenidalako.
Barkatu.
-Ez al zara gezurretan ari? -Gizon guztiok gezurtiak al gara?
Ez dakit…
Oso lore ederrak dauzkazu.
Gottliebi esango diot. Asko poztuko da.
Jakina. Nor da?
Gure lorazaina.
Baina gure bizilagunari ez zaizkio loreak gustatzen.
Esaten du hobe litzatekeela loreontzietan patatak landatzea.
-Baina ergela da, ezta? -Zer diozu? Bai…
Mada! Zergatik ez didazu esan Borowiecki hemen dagoela?
Aita! Zatoz!
Borowiecki jauna.
Amak ez zizun lana eten nahi.
Bakarrik utz gaitzazu.
Arazo larri bat dut.
-Produkzio gutxiago? -Hori da.
Salgai asko, salmenta gutxi.
Müller, ez duzu sasoirik okerrenaz kezkatu behar.
Nire txabola erakutsiko dizut.
Lódzeko jende guztiaren ahotan dago.
100.000 errublo kostatu zitzaidan.
Baina dena berria da.
Ez dut gauza zaharrik erosten, Grünspanek bezala.
Badaukat dirua gauza berriak erosteko.
Sofan eser zaitez. Puru bat nahi?
Har ezazu hau. Gogorrak dira, 75 kopek bakoitzak.
Hau ez da hain gogorra, Errublo bat balio du.
Gogorrena probatuko dut.
O, barkatu.
Etxe osoa ikusi nahi duzu?
Atsegin handiz.
O, Müller jauna!
Atzerritik ekarriko zenuen dena.
Hala da.
Hübermanek esaten du hemen zikinkeria baizik ez dagoela.
Zoragarria, zoragarria.
Eta hau gure espainiar gela da.
Hori ez da espainiar gela.
Aita oker dago. Gure marokoar gela da.
Zuk diseinatu duzu, Müller jauna?
Herr von Borowieckiri ordaindu nion.
-Gela hau gustatzen zaizu? -Bai! Bikaina eta originala da.
Oso garestia da!
Edozein jauregi bikainak badu txinatar edo japoniar gela bat.
Zu ez zara jauregian bizi?
Zertarako? Askoz erosoago nago txabola zaharrean.
Hau hutsik edukitzea ez al da alferrik galtzea?
Hala izan dadila.
Mundu guztiak jauregi bat du; beraz, nik ere bai.
Mundu guztiak egongela bat du, nik ere bai.
Asko kostatzen da, baina hor konpon. Ordain dezaket.
Jendeak jakin behar du Müllerek dirua eta jauregiak dauzkala.
Eta Madak senarra aurkitzen duenerako da.
Logela bikaina da!
Goetheren Gretchenena bezalako logela duzu.
Mada tuntuna da. Poloniar batekin ezkonduko dut.
Egongelak nola dauzkazuen gustatzen zait.
Gonbidatuak izan nahi ditut, zuek bezala.
Zure alabarekin ezkontzeko bezain poloniar aberats bat…
…Lódzen aurkitzea ez da erraza izango.
Estualdian zabiltzala entzun dut.
Asmatu duzu. Horretarako etorri naiz.
Arazoak ditut. Gauza bat eskatu nahi nizuke.
Dirua emango dizut eta zure negoziokide isila izango naiz.
Zeure zorrak kitatuko dituzu.
Ez dakit zuri nola eskerrak eman.
Daukadan guztiarekin bermatuko dizut kreditua.
Bai, baina has zaitez benetako enpresagizon bat bezala pentsatzen.
-Merkatari baten gisa pentsa ezazu. -Adi-adi naukazu.
Zertarako ezkondu behar duzu Anka andereñoarekin?
Barkaidazu, baina kontu pribatu bat da.
-Ez dut ezer esan. -Agur.
-Lehendakaria hor dago? -Zera…
Egun batzuk daramatzat zure bila.
Zer moduz zaude?
Zer moduz, jaun maitea?
Zure osasunak oso kezkatuta nindukan.
Ez da egokia adiskide bat hain zalantza handian uztea.
Faltan bota zaitut.
Mila esker, oso gizon ona zara.
Nork esango luke nitaz kontrakoa?
Atzo 25 errublo eman nituen umeen udaleku baterako.
Begira, hemen inprimatuta dago. Zer moduz zure artilea?
Eskura erosia eta saldua.
Primeran, gaur diru asko behar baitut eskura.
Nork ez du diru asko eskura behar?
Dirua edukiko duzu buru argia duzulako.
Eta zure ama nire lehengusina zen, badakizu?
Oihal puskak saltzen zituen Piotrkowska kalean.
Haren antz handia duzu.
Ederra zen, mardula, luzea. Aldean daramazu dirua?
-Ez. -Bidalidazu, ba.
16ak baino lehenago behar dut, letra-trukeak ordaindu behar ditut.
Asko irabazten ari gara.
Niri ondo doakit, baina zuri?
Zer diozu? Negoziokideak gara. Nire kapitala da.
Kapitala nirea da, nik daukadalako.
Baina %10 ken kostuak hitzartu genuen.
Orduan %10 ordainduko dut, baina ez dut kapitala itzuliko.
Zer esaten ari zara? Txoriburu hutsa zara!
Argi esaten ari natzaizu neure negozioan inbertitu dudala dirua.
Eta nire dirua?
Epe luzeko maileguan hartu nizun.
Maurycy Welt jauna!
Itzulizkidazu berehala nire 30.000 markoak!
Grünspan jauna, ez dizut dirua itzuliko.
30 urte ditut eta badut hasteko garaia.
%10eko interesa ordainduko dizut urtean.
-Ahal dudanean ordainduko dizut. -Erotuta zaude! Gaixorik zaude!
Bidaiatzeaz eta negozioaz nekatuta, atseden beharra duzu.
Stein jauna! Deitu poliziari!
Orain ikusiko duzu! Lotsagabea! Lapurra!
-Zanpatuko zaitut! -Ixo!
Kalumniagatik atxilotuko zaituzte. Ez saiatu poliziarekin ni izutzen!
Nola frogatuko duzu Leipzigen txekean eman zenidan dirua…
…zurea zela eta ez nirea?
Karol, nire aita zeharo erotu da.
Gauez lantegian zehar paseatzen da eta makinak pizten ditu.
Karol!
Max!
-Karol, dirua daukat! -Karol, zure argazkia du.
Fabrika irekiko dugu!
Ireki dezagun.
Goazen, mokadu bat jango dugu.
Nire fabrika! Hemen daukat eta ez diot joaten utziko.
Zure zoriona nire zoriona da, eta pozten naiz.
Ez ni bezainbat.
Pozik zaude, Anka andereñoa?
Landaldean, horrelako egun bat askoz ere hobea da.
Bai horixe, baina egun honek ez al zaitu pozten?
Aitzitik, asko pozten nau, giza-nahi ase guztiek bezala.
Zure ahotsak beste zerbait iradokitzen du.
Goazen.
"Abuztuaren 6an kotoi-fabrika berri bat ireki du…
…Karol Borowiecki eta kideak enpresak".
"Karol Borowiecki eta Moryc Welt dira finantza-arduradunak".
Topa zuzendari jaunari!
Osasuna eta bizi luzea!
Pozik nago, azkenean badaukagu geure fabrika.
Ez esan "amen", seme, "in saecula saeculorum" baizik.
Zer esan nahi duzu?
Bera alemana da. Gauza guztien arduraduna da.
Karolek zer egin behar dudan esaten dit, eta nik egin egiten dut.
Ez zait besterik interesatzen.
Eraikin handi-handia da.
Makinak besterik ez ditu.
Zuri ere goraipamena zor zaizu, Moryc jauna.
Izan behar zuen…
Ondo, ondo…
-Osasunari, mahakide. -Osasunari.
Suertea izan dezagun, handitu dadila eta ez dadila erre.
Arrisku handian gaude, aseguru bat egin behar dugu.
-Dirua jar ezazu. -Ixo.
Fabrika bat egongo zela esan nuen, eta hona hemen.
Zergatik erreko da?
Jauna…
-Zucker bulegoan zain duzu. -Zucker?
-Bai. -Zer nahi du?
Banoa. Berehala etorriko naiz.
Asko pozten naiz zu nire bulegoan ikusteaz.
Barkatu, baina ezin dizut denbora askorik eskaini…
…gure fabrika inauguratzen ari gara eta.
Egun on, jauna.
Irakurri hau.
Zer pentsa dezaket horretaz, Borowiecki jauna?
Zure gauza da.
Nik ez nuke barkatuko…
Hori al da zure erantzuna?
Zer beste erantzun eman diezaioket kalumnia horri?
Zer egingo dut honekin? Zer pentsatu behar dut?
Gutun horren egilea bilatu, eta Siberiara bidal ezazu!
Hitzik ez esan inori. Bilaketan lagunduko dizut.
Kontu hori niri ere badagokit eta.
Borowiecki jauna, gizona naiz, zu bezala.
Zu bezala sentitzen naiz, eta ohorea dut.
Zugana etorri natzaizu eta Jainkoagatik erregutzen dizut…
…gutunak egia esaten al du?
Hori dena egia al da?
Zucker jauna, ez!
Judua naiz, judu soil bat.
Ez dizut tiro egingo, ez zaitut duelura deituko.
Nola egingo nizuke kalte?
Ezin dizut kalte egin, inolaz ere.
Hilabete gutxi barru ume bat edukiko du.
Badakizu ume bat zer den? 14 urte daramatzat ume baten zain.
14 urte eta orain berri hauek! Zer egingo dut? Norena da umea?
Esadazu egia! Egia esan behar didazu!
Zucker jauna!
Esan dizut gutun hori kalumnia handi bat dela.
Zu bezalako gizonek atsegin dute besteen emazteekin jolastea!
Ekatzu ardoa eta soda. Tori, badakizu non.
Mateuszi eskatu diot ardoa ekar dezala…
…nekatuta eta haserre zaudela ikusten baitut.
Erruki zaitut.
Baina egia ez denez, ez dago zertan kezkaturik.
Goazen zerbait edatera.
Borowiecki jauna, zina gauza handia da.
Koadro honengatik zin egingo duzu.
Badakit poloniarrentzat guztiz sakratua dela.
Koadroaren gainean zin egingo duzu ez dela egia.
Ederki…
Zin dagit ez dela ezer egon eta ezta egongo ere…
…zure emaztearen eta nire artean. Nahikoa?
Sinesten dizut, bizia salbatu didazu.
Sinesten dizut eta neure buruari sinesten diot, eta Lucyri ere bai.
Borowiecki jaun maitea!
Karol!
Eta Kurówez ari garela, Anka andereñoa, zoragarria izan zen.
Ez nuen inoiz halakorik sentitu.
Etxean baino hobeto sentitu nintzen han. Ez nuen usteko…
Jakina, baina utzidazu gauza bat esaten…
Egoera honetan…
Leku aparta da.
Jakina, baina…
-Berdea, lasaia… -Nik ez…
-Ongi etorri, Müller jauna. -Egun on.
Mila esker etortzeagatik. Eseri.
Eliza txiki hartan, Kurówetik gertu, behin…
-Barkatu… -Gehiago, gehiago.
Egun on, andrea.
Hauek ez dira makinak…
Zer gertatu da, Karl?
-Nigana etorri da. -Zure oharra jaso dut.
Oso pozik etorri da.
Zafiroak ekarri dizkit, eta berehala jarrarazi.
Oraingoz hobe dugu elkar gehiago ez ikustea.
Bolada batean, susmoak uxatzeko.
Berlinera eramango omen nau, bere ahaideengana.
Bitarte horretan…
Primeran! Horixe da pentsatuta neukana.
A, Karl, nirekin etorriko zara, ez?
Gustura joango nintzateke, noski, baina ezin dut.
Fabrika arriskuan dago, demontre.
Azpijoko bat dago gure aurka?
Ez dakit, dirua behar dut.
-Karl! -Ez digute krediturik ematen…
-…eta makinak behar ditut. -Nirekin ez bazatoz…
…neure burua hilko dut.
Bera zurekin joango da, ordea.
Joaten ikusiko nau.
Nolanahi ere, han egon behar duzu geroago gure umea ikusteko.
-Noiz abiatuko zara? -Etzi.
Musu emadazu.
Ez, horrela ez.
Lehen bezala musu emadazu.
-Tereska, mugi. -Banoa.
Berlinera iritsi orduko, zoaz izeba Rózia eta osaba Heinzengana.
Zaindu zeure burua eta zaindu gure umea.
Kontuz ibili, Lucy.
Agur! Agur, Lucy!
Erne! Trena abiatzeko zorian dago!
Kontuz ibili.
Kontuz ibili, Lucy. Agur! Zaindu zeure burua eta gure umea.
Agur, Lucy!
Lehendakari jauna!
-Ziur zaude? -Bagoi berera igo da.
Gaur gauean fabrika erreko diozu.
Kontuz ibili. Nik ez dakit ezer, aitu?
Bi fabrika erre ditut jadanik, beste bat ere erreko dut.
Borowiecki jauna, aseguru bat kontratatu behar zenukeen.
Ai, Karl…
Beti jakin izan dut benetan maite nauzula.
Zatoz.
Zeri begira zaude? Ospa!
Aita!
Zakurrak! Zakurrak!
-Max! -Karolen bila nabil.
Ez dago hemen.
-Zer gertatu da? -Ezer ez, baina…
Zer gertatu den jakin nahi nuke.
Bai. Esan, mesedez.
Ezkon zaitez.
Ez haserretu nirekin, Anka andereñoa.
Esamesak izango dira.
Maitasunik sendoena ere hil lezakete esamesa horiek.
Asko eskertzen dizut.
Zer esamesa? Kontaidazu.
Lódzen batzuek diote…
…Karol gustura ezkonduko litzatekeela Müller andrearekin…
Ni tartean ez banengo.
-Bazenekien, beraz? -Ez!
Zuk esan berri didazu.
Sentitzen dut.
Badakizu zer?
Berdin-berdin zait.
Anka, zer gertatu da?
Ez da ezer gertatu.
Gure fabrika sutan dago!
-Ene! -Anka, zer gertatzen da?
Lagundu!
-Lagundu! -Karol!
Ura, ur gehiago!
-Moryc! -Hemen, azkarrago!
Moryc!
Ene!
Karol!
Ura bidean dago!
Moryc! Moryc! Non dago Karol?
-Zer? Zer? -Moryc!
-Zer? -Esadazu non dagoen Karol!
Non dago?
Berlinen! Telegrama bat bidali berri diot!
Ura, ur gehiago!
Lagundu!
Azkarrago!
Telegrama bat, Borowiecki jauna.
-Karl, zer gertatu da? -Fabrika sutan dago.
-Zer fabrika? -Nire fabrika!
Karl!
-Eskuinera! -Gogorrago!
Azkarrago! Azkarrago!
Horrela! Segi! Segi! Gehiago!
Bai, oso ondo!
Zitala! Nazkagarria, zakur zikina!
Nork agindu dizu fabrika erretzeko?
Zergatik? Zergatik erre diguzu fabrika?
Nork agindu dizu?
Karol jauna.
Hobe izango da horrela.
Dena zure errua izan da! Zure maite-kontuengatik!
Max! Ez! Karol! Max!
Zer esaten ari zara?
Ez dakizu zer diozun! Ez da Karolengatik izan.
Karol! Karol! Esaiozu ez dela egia!
Karol!
Nik ez daukat ezer! Zuek ez daukazue ezer!
Ezertxo ere ez.
Karol! Karol!
Nahikoa daukagula esan nahi du!
Nahikoa! Moryc! Moryc!
Karol…
Berdin geratu gara, beraz.
Badakizu zital guztiek aingeru bihurtu nahi dutela.
Badakizu, Karol, badakizu.
Bai. Bat nator. Ez dago beste aukerarik.
Tiro egin.
ITZULPENA - AZPITITULUAK: Jon Muñoz